“Xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật” tiếp tục được xác định là một chỉ tiêu thành phần của Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2026–2030Ngày 29/12/2025, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg về Bộ tiêu chí quốc gia nông thôn mới giai đoạn 2026–2030. Đây là văn bản có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ trong tư duy, cách tiếp cận và yêu cầu chất lượng đối với xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn phát triển mới của đất nước. Trong đó, Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2026–2030 có nhiều điểm mới nổi bật, thể hiện rõ định hướng xây dựng nông thôn mới đi vào chiều sâu, hiệu quả, bền vững, lấy người dân làm trung tâm và pháp luật làm nền tảng. Đáng chú ý, tiêu chí “xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật” tiếp tục được xác định là một chỉ tiêu thành phần quan trọng, khẳng định vai trò then chốt của pháp luật trong phát triển nông thôn hiện đại.Một bộ tiêu chí quốc gia thống nhất – yêu cầu cao hơn, chất lượng sâu hơn Khác với các giai đoạn trước, trong giai đoạn 2026–2030, Trung ương chỉ ban hành duy nhất một Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới. Đây là điểm mới mang tính đột phá, xuất phát từ yêu cầu thực tiễn trong bối cảnh cả nước đã hoàn thành việc sắp xếp, tổ chức lại đơn vị hành chính và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Các xã sau sắp xếp có quy mô lớn hơn, không gian phát triển được mở rộng, dư địa và động lực tăng trưởng mới được hình thành rõ nét. Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục duy trì nhiều bộ tiêu chí khác nhau như trước đây sẽ làm phân tán nguồn lực, giảm tính tập trung và khó tạo ra những chuyển biến thực chất. Việc ban hành một bộ tiêu chí thống nhất thể hiện quyết tâm chính trị cao của Đảng, Nhà nước trong việc nâng tầm xây dựng nông thôn mới, hướng tới chất lượng sống ngày càng cao cho người dân nông thôn, thay vì chỉ chạy theo số lượng hay hình thức đạt chuẩn. Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2026–2030 được xây dựng trên cơ sở rà soát, tích hợp nhiều tiêu chí, chỉ tiêu của xã nông thôn mới nâng cao giai đoạn 2021–2025, đồng thời cụ thể hóa các quy định mới của pháp luật và chính sách có tính đột phá trong lĩnh vực nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Điều này đồng nghĩa với việc “chuẩn” xã nông thôn mới trong giai đoạn mới đã được nâng lên đáng kể, đòi hỏi các địa phương phải có quyết tâm rất cao, nỗ lực rất lớn và huy động đồng bộ các nguồn lực để triển khai thực hiện. Phân nhóm xã – chấm dứt cách tiếp cận “một bộ tiêu chí cho mọi xã” Một điểm mới nổi bật khác của Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2026–2030 là việc phân chia xã thành 03 nhóm (nhóm 1 là nhóm xã phát triển, ven đô, cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng công nghiệp, dịch vụ hoặc định hướng là đô thị mới; nhóm 2 là nhóm xã trung bình, có nông nghiệp là lĩnh vực sản xuất chính; và nhóm 3 là nhóm xã nghèo, xã đặc biệt khó khăn thuộc địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.). Cách tiếp cận này thể hiện tư duy đổi mới mạnh mẽ, linh hoạt, sát thực tiễn, khắc phục triệt để hạn chế của phương thức “một bộ tiêu chí áp dụng cho mọi xã” vốn không còn phù hợp trong điều kiện phát triển không đồng đều giữa các vùng, miền. Việc phân nhóm xã được thực hiện trên cơ sở quy mô dân số, điều kiện tự nhiên, trình độ phát triển kinh tế – xã hội và đặc điểm văn hóa của từng địa bàn. Tuy cùng nằm trong một bộ tiêu chí thống nhất với 10 tiêu chí và 47 chỉ tiêu, nhưng yêu cầu mức đạt của một số chỉ tiêu sẽ được áp dụng linh hoạt theo từng nhóm xã, bảo đảm vừa giữ vững chuẩn chung, vừa tạo điều kiện cho các địa phương phát huy tiềm năng, thế mạnh, không gây áp lực quá lớn đối với những xã có xuất phát điểm thấp. Cách làm này không chỉ nâng cao tính khả thi trong tổ chức thực hiện, mà còn tạo động lực thi đua, phấn đấu giữa các địa phương, thúc đẩy quá trình xây dựng nông thôn mới theo hướng thực chất, bền vững và phù hợp với từng vùng, từng cộng đồng dân cư. Thống nhất quản lý, phân cấp mạnh mẽ, đề cao vai trò địa phương Về nguyên tắc, Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2026–2030 được áp dụng thống nhất trên phạm vi cả nước để làm căn cứ tổ chức thực hiện, đánh giá và xét công nhận xã đạt chuẩn nông thôn mới. Tuy nhiên, để bảo đảm tính linh hoạt và phù hợp với điều kiện thực tế, Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Theo đó, các bộ, ngành Trung ương căn cứ chức năng quản lý nhà nước ban hành văn bản hướng dẫn thực hiện đối với từng tiêu chí, chỉ tiêu. Trên cơ sở hướng dẫn này, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh được giao quyền quy định việc áp dụng cụ thể đối với từng nhóm xã, phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hội, khả năng đóng góp của người dân, đặc điểm văn hóa, phong tục tập quán của từng địa phương, từng dân tộc. Điều này góp phần nâng cao vai trò, trách nhiệm của chính quyền địa phương, đồng thời bảo đảm tính thống nhất của chính sách, tránh tình trạng máy móc, cứng nhắc trong quá trình triển khai. “Xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật” – một chỉ tiêu thành phần của Bộ Tiêu chí quốc gia xã nông thôn mới Trong tổng thể Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2026–2030, việc tiếp tục xác định “xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật” là một chỉ tiêu thành phần (chỉ tiêu 10.1 thuộc tiêu chí 10. Tiếp cận pháp luật và An ninh, Quốc phòng) có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Điều này khẳng định rõ quan điểm xuyên suốt của Đảng và Nhà nước: xây dựng nông thôn mới không chỉ là phát triển hạ tầng, nâng cao thu nhập hay cải thiện cảnh quan môi trường, mà còn là xây dựng xã hội nông thôn kỷ cương, dân chủ, công bằng, văn minh, nơi pháp luật được tôn trọng và thực thi nghiêm minh. Xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật không đơn thuần là việc hoàn thành các tiêu chí về ban hành văn bản quy phạm pháp luật, tiếp cận thông tin, phổ biến, giáo dục pháp luật, hòa giải ở cơ sở hay chuẩn hóa hoạt động của chính quyền cấp xã, mà còn phản ánh mức độ bảo đảm quyền con người, quyền công dân của người dân nông thôn. Khi người dân được tiếp cận đầy đủ thông tin pháp luật, được hỗ trợ pháp lý kịp thời, được bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, thì niềm tin vào chính quyền cơ sở được củng cố, sự đồng thuận xã hội được tăng cường, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế – xã hội bền vững. Việc duy trì và nâng cao yêu cầu đối với chỉ tiêu “xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật” trong giai đoạn 2026–2030 cũng phù hợp với tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, gắn xây dựng nông thôn mới với cải cách hành chính, chuyển đổi số, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước ở cơ sở. Việc nâng cao chuẩn, tích hợp các yêu cầu phát triển bền vững, phân nhóm xã linh hoạt và đặc biệt là tiếp tục đề cao tiêu chí pháp luật sẽ góp phần tạo chuyển biến mạnh mẽ về chất trong xây dựng nông thôn mới. Trong giai đoạn 2026–2030, việc phấn đấu xây dựng xã đạt chuẩn nông thôn mới không còn là đích đến đơn thuần, mà là quá trình liên tục nâng cao chất lượng sống của người dân, xây dựng cộng đồng nông thôn an toàn, văn minh, thượng tôn pháp luật. Việc “xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật” tiếp tục được xác định là một chỉ tiêu thành phần quan trọng chính là minh chứng rõ nét cho định hướng đó, góp phần đưa nông thôn Việt Nam phát triển toàn diện, hài hòa và bền vững trong thời kỳ mới./. Nguyễn Thị Tâm Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp