Trước yêu cầu mới của hội nhập quốc tế, hoàn thiện pháp luật, cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực tiễn công tác dẫn độ đặt ra nhu cầu cấp thiết phải ban hành luật riêng điều chỉnh lĩnh vực này. Ngày 26/11/2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Dẫn độ. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026.
Luật Dẫn độ đã thể chế hóa quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng về tăng cường hội nhập quốc tế, cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quyền con người trong lĩnh vực tư pháp. Luật được ban hành trên cơ sở bám sát các chủ trương của Đảng về hoàn thiện pháp luật, cải cách tư pháp và tăng cường hội nhập quốc tế nói chung cũng như lĩnh vực dẫn độ nói riêng, đặc biệt là Nghị quyết số 66-NQ/TW
[1] và Nghị quyết số 59-NQ/TW
[2].
Luật Dẫn độ gồm 04 chương, 45 điều (trong đó sửa đổi 27 điều, bổ sung 23 điều và cắt giảm 01 điều so với Luật Tương trợ tư pháp năm 2007 - phần về dẫn độ) với nhiều điểm mới quan trọng đã thể hiện tư duy đổi mới, khắc phục được các vướng mắc, bất cập của Luật Tương trợ tư pháp năm 2007 và đáp ứng yêu cầu công tác dẫn độ trong tình hình mới.
Bộ Công an là Cơ quan trung ương về dẫn độ của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Điều 6 Luật Dẫn độ năm 2025 quy định Bộ Công an là Cơ quan trung ương về dẫn độ của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và quy định vai trò, nhiệm vụ của Cơ quan trung ương về dẫn độ, trong đó có trách nhiệm lập yêu cầu dẫn độ. Theo đó, Bộ Công an có trách nhiệm làm đầu mối trao đổi thông tin, tài liệu liên quan đến dẫn độ; hướng dẫn, lập, gửi và tiếp nhận hồ sơ yêu cầu dẫn độ; chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành, địa phương xem xét, giải quyết yêu cầu dẫn độ của Việt Nam và của nước ngoài; theo dõi, đôn đốc việc thực hiện dẫn độ; thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của pháp luật về dẫn độ và điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên.
Quy định cụ thể hơn về điều kiện và trình tự, thủ tục áp dụng nguyên tắc có đi có lại trong dẫn độ
Luật Dẫn độ quy định cụ thể hơn về điều kiện và trình tự, thủ tục áp dụng nguyên tắc có đi có lại trong dẫn độ, trong đó Bộ Công an được giao chủ trì xem xét việc áp dụng nguyên tắc này.
Bổ sung quy định về thông báo liên quan đến hình phạt tử hình đối với người bị yêu cầu dẫn độ
Thông báo liên quan đến hình phạt tử hình đối với người bị yêu cầu dẫn độ bao gồm thông báo không áp dụng hình phạt tử hình hoặc không thi hành hình phạt tử hình đối với người bị yêu cầu dẫn độ. Các thông báo này được đưa ra trên cơ sở không trái với nguyên tắc pháp luật Việt Nam và phù hợp với tội danh bị nêu trong yêu cầu dẫn độ.
Phân định rõ trình tự, thủ tục, thẩm quyền, trách nhiệm lập và gửi yêu cầu dẫn độ
Luật Dẫn độ phân định rõ trình tự, thủ tục, thẩm quyền, trách nhiệm lập và gửi yêu cầu dẫn độ của Việt Nam đi nước ngoài và trình tự, thủ tục, thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan Việt Nam trong việc tiếp nhận, xem xét, giải quyết yêu cầu dẫn độ của nước ngoài gửi đến Việt Nam.
Về yêu cầu dẫn độ của Việt Nam gửi đi nước ngoài: Luật bổ sung cơ quan của Việt Nam có thẩm quyền lập yêu cầu dẫn độ bao gồm Bộ Công an, cơ quan quản lý thi hành án hình sự, cơ quan thi hành án hình sự; đồng thời, bổ sung quy định về xử lý trường hợp nước ngoài từ chối yêu cầu dẫn độ của Việt Nam. Theo đó, đối với vụ án có người nước ngoài phạm tội trên lãnh thổ Việt Nam mà người đó đã trốn ra nước ngoài nhưng nước ngoài từ chối yêu cầu dẫn độ của Việt Nam thì cơ quan lập yêu cầu dẫn độ chuyển hồ sơ vụ án đến Viện kiểm sát nhân dân tối cao để yêu cầu nước nơi người phạm tội đang có mặt hoặc nước người phạm tội mang quốc tịch tiếp tục truy cứu trách nhiệm hình sự.
Về yêu cầu dẫn độ của nước ngoài gửi đến Việt Nam: Tòa án nhân dân khu vực nơi người bị yêu cầu dẫn độ đang cư trú, đang bị tạm giữ, đang bị tạm giam, đang chấp hành án phạt tù hoặc đang ở trong cơ sở lưu trú trên địa bàn đó xem xét, quyết định dẫn độ hoặc từ chối dẫn độ.
Bổ sung một số quy định về thủ tục, quy trình dẫn độ
Luật Dẫn độ năm 2025 đã bổ sung quy định các trường hợp hoãn phiên họp xem xét yêu cầu dẫn độ; giảm số lượng thẩm phán quyết định dẫn độ hoặc từ chối dẫn độ từ 03 thẩm phán xuống còn 01 thẩm phán; bổ sung quy định về thủ tục phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm quyết định dẫn độ hoặc quyết định từ chối dẫn độ; bổ sung quy định cụ thể thẩm quyền, cơ sở lưu trú được giữ người trong trường hợp khẩn cấp trước khi có yêu cầu dẫn độ.
Bên cạnh đó, Luật cũng bổ sung quy định về dẫn độ đơn giản; nâng thời hạn bàn giao người bị dẫn độ là 30 ngày kể từ ngày quyết định thi hành quyết định dẫn độ có hiệu lực; bổ sung việc gia hạn việc bàn giao người bị dẫn độ nếu có lý do chính đáng để bảo đảm phù hợp với thực tiễn công tác dẫn độ; bổ sung một số trường hợp bắt buộc phải từ chối dẫn độ như yêu cầu dẫn độ không phù hợp với nguyên tắc dẫn độ, tội phạm bị yêu cầu dẫn độ không đáp ứng quy định tại Điều 7 của Luật; bổ sung trường hợp có thể từ chối yêu cầu dẫn độ trong trường hợp tội phạm bị nêu trong yêu cầu dẫn độ là tội phạm có liên quan đến chính trị hoặc liên quan đến quân sự theo quy định tại điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên; bổ sung quy định về xử lý trường hợp Việt Nam từ chối dẫn độ người nước ngoài cho nước ngoài.
Vinh Nguyễn
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý
[1] Ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
[2] Ngày 24/01/2025 của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới.