Một số kết quả của công tác Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý sau 15 năm thực hiện Chỉ thị số 48-CT/TW của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tội phạm trong tình hình mới Công tác phòng, chống tội phạm trong tình hình mới là nhiệm vụ quan trọng của cuộc đấu tranh bảo vệ an ninh quốc gia. Đặc biệt, trong thời đại công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ như hiện nay. Sau 15 năm thực hiện Chỉ thị số 48-CT/TW ngày 22/10/2010 của Bộ Chính trị về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tội phạm trong tình hình mới”, công tác Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý đạt được một số kết quả rất đáng ghi nhận.Trong hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật   Để thực hiện việc thông tin, phổ biên giáo dục pháp luật về phòng, chống tội phạm, Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý đã phối hợp với đơn vị chức năng của Bộ Công an xây dựng các Tài liệu giới thiệu các luật liên quan, như Tài liệu giới thiệu Luật Phòng, chống ma túy; Tài liệu giới thiệu Luật Phòng, chống rửa tiền năm 2022..., phối hợp với đơn vị chức năng của Thanh tra Chính phủ xây dựng Tài liệu giới thiệu Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 và phối hợp với đơn vị thuộc Bộ xây dựng Tài liệu giới thiệu Bộ luật Hình sự năm 2015, Tài liệu giới thiệu Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13. Đồng thời xây dựng các tài liệu phổ biến, giáo dục pháp luật về phòng, chống tội phạm như: tình huống hỏi đáp về Luật Phòng, chống ma túy, câu hỏi đáp pháp luật về phòng, chống ma túy, tiểu phẩm pháp luật (tiểu phẩm “Chính sách vay vốn đối với người đã cai nghiện”; tiểu phẩm “Nâng cao cảnh giác”; tiểu phẩm “Phải đưa đi cai nghiện bắt buộc thôi!”; tiểu phẩm “Nghiêm cấm hành vi kỳ thị người nghiện ma túy”... biên soạn, phát hành một số tài liệu phổ biến các quy định pháp luật liên quan đến công tác tiếp công dân, xử lý, phản ánh, kiến nghị, giải quyết khiếu nại, tố cáo, bảo vệ người phát hiện, tố giác, người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực để đăng tải trên Trang thông tin phổ biến, giáo dục pháp luật thuộc Cổng Thông tin điện tử Bộ Tư pháp. Trong hoạt động trợ giúp pháp lý Xây dựng và hoàn thiện thể chế thuộc lĩnh vực quản lý liên quan đến công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật là một trong nhiều kết quả rất đáng ghi nhận của công tác trợ giúp pháp lý thời gian qua. Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2018 đã mở rộng đối tượng thuộc diện được trợ giúp pháp lý, trong đó có những người là nạn nhân của hành vi mua bán người, nạn nhân bạo lực gia đình và nhóm người dễ bị tổn thương khác. Đến nay đã có 21 văn bản quy phạm pháp luật được ban hành về trợ giúp pháp lý (01 Luật, 01 Nghị định, 13 Thông tư và 06 Thông tư liên tịch). Thể chế về trợ giúp pháp lý liên quan đến công tác phòng, chống tội phạm ngày càng được hoàn thiện hơn. Tại kỳ họp tháng 11/2024, Quốc hội đã thông qua Luật Phòng, chống mua bán người có hiệu lực từ ngày 01/7/2025. Theo đó, mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý gồm cả: “nạn nhân, người đang trong quá trình xác định là nạn nhân và người dưới 18 tuổi đi cùng nạn nhân” được trợ giúp pháp lý. Luật Tư pháp người chưa thành niên quy định các đối tượng được trợ giúp pháp lý bao gồm: “người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố, người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị buộc tội, bị hại, người làm chứng, người chấp hành biện pháp xử lý chuyển hướng, phạm nhân”. Như vậy, so với Luật trợ giúp pháp lý năm 2017 thì diện người được TGPL được mở rộng thêm. Có thể khẳng định, các văn bản quy phạm pháp luật về trợ giúp pháp lý đã tạo hành lang pháp lý cho việc cung cấp trợ giúp pháp lý cho các nạn nhân của hành vi phạm tội và bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cả những người vi phạm pháp luật, nhất là đối tượng trẻ em, người dưới 18 tuổi. Nhờ vậy, công tác trợ giúp pháp lý đã và đang góp phần không nhỏ vào việc đảm bảo công lý và nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm tại Việt Nam. Bên cạnh việc xây dựng thể chế thì hoạt động nghiệp vụ trợ giúp pháp lý cũng được đẩy mạnh thực hiện trong thời gian qua, điều này thể hiện qua kết quả vụ việc trợ giúp pháp lý của các Trung tâm TGPL trong toàn quốc. Các Trung tâm TGPL nhà nước tiếp tục tập trung vào việc thực hiện các vụ việc TGPL theo các hình thức tư vấn, tham gia tố tụng và đại diện ngoài tố tụng trong các lĩnh vực hình sự, dân sự, hành chính… cho người được TGPL, trong đó có nạn nhân của hành vi mua bán người theo quy định của Luật Phòng, chống mua bán người có khó khăn về tài chính. Từ ngày 01/01/2011 đến ngày 31/12/2024, tổng số vụ việc TGPL được thực hiện trong lĩnh vực hình sự là 198.151 vụ việc, chiếm 20% tổng số vụ việc TGPL. Chất lượng vụ việc TGPL được quan tâm. Theo báo cáo của các địa phương, tất cả các vụ việc TGPL được thẩm định, đánh giá chất lượng đều đạt chất lượng trở lên, nhiều vụ việc đạt tiêu chí vụ việc TGPL tham gia tố tụng thành công, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người được TGPL, giúp người được TGPL hiểu và tuân theo pháp luật. Cùng với thực hiện vụ việc trợ giúp pháp lý, công tác truyền thông về trợ giúp pháp lý cũng được chú trọng thực hiện với nhiều hình thức phong phú, đa dạng về nội dung. Từ khi Quyết định số 623/QĐ-TTg ngày 14/4/2016 về phê duyệt Chiến lược quốc gia phòng, chống tội phạm giai đoạn 2016 - 2025 và định hướng đến năm 2030 được ký kết đến nay, hoạt động truyền thông về TGPL được tổ chức với nhiều hình thức đa dạng (báo hình, báo viết, tờ gấp,…), phối hợp xây dựng phát sóng một số chương trình, phóng sự về TGPL; tổ chức các Hội nghị truyền thông điểm tại cơ sở hướng đến cán bộ ở cơ sở (cán bộ cấp thôn, cán bộ chi hội đoàn thể, người có uy tín trong cộng đồng) để họ biết về chính sách TGPL, từ đó lan toả thông tin TGPL đến cộng đồng dân cư, góp phần vào công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, các thông tin về TGPL được đăng tải công khai trên các website: Cổng thông tin điện tử Bộ Tư pháp https://moj.gov.vn; Cổng thông tin điện tử Phổ biến, giáo dục pháp luật quốc gia https://pbgdpl.gov.vn; Trang thông tin điện tử TGPL Việt Nam https://tgpl.moj.gov.vn; Cổng/Trang thông tin của Sở Tư pháp/Trung tâm TGPL địa phương; Số hotline; Cổng thông tin điện tử của Tòa án nhân dân tối cao,…Trong quá trình điểm tin bài, xử lý thông tin liên quan đến TGPL, Cục PB&TG đã kịp thời nắm bắt và chỉ đạo địa phương có liên quan thực hiện một số vụ việc gây bức xúc trong xã hội trên các trang thông tin điện tử như vov.vn, nguoiduatin.vn, tienphong.vn, dantri.com.vn,… Trong công tác hoà giải ở cơ sở “Phát huy vai trò các tổ hòa giải, các tổ chức chính trị xã hội kịp thời phát hiện, giải quyết các mâu thuẫn, xung đột xã hội, nhất là liên quan đến vấn đề đất đai, môi trường, thực hiện chế độ chính sách, quan hệ lao động, không đề phát sinh vụ việc phức tạp, hình thành “điểm nóng” về an ninh, trật tự; xây dựng “thế trận lòng dân”” là một trong những nhiệm vụ, giải pháp nhằm chủ động phòng ngừa tội phạm, kết hợp chặt chẽ giữa phòng ngừa xã hội và phòng ngừa nghiệp vụ; phòng ngừa từ sớm, từ xa, từ cơ sở là chính, lấy cơ sở là địa bàn trọng tâm nhằm giảm bền vững các loại tội phạm và giảm tỷ lệ phạm tội lần đầu tại Quyết định số 1944/QĐ-TTg ngày 18/11/2021 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình thực hiện Kết luận số 13-KL/TW ngày 16/8/2021 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 48-CT/TW ngày 22/10/2010 của Bộ Chính trị (Khóa X) về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tội phạm trong tình hình mới và Chiến lược quốc gia phòng, chống tội phạm giai đoạn 2016 - 2025 và định hướng đến năm 2030, hoạt động hòa giải cơ sở được triển khai đồng bộ, bài bản và hiệu quả trong toàn quốc thời gian qua, như là: triển khai thi hành Pháp lệnh về tổ chức và hoạt động hòa giải ở cơ sở năm 1998 và sau này là Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013, công tác hòa giải ở cơ sở đã đạt được nhiều kết quả, góp phần phòng ngừa tội phạm. Đặc biệt, từ khi Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 được thông qua, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về hòa giải ở cơ sở đầy đủ, đồng bộ đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả công tác hòa giải ở cơ sở.  Cùng với việc triển khai có hiệu quả văn bản về hòa giải là công tác nâng cao năng lực cho đội ngũ hòa giải viên. Trong thời gian qua, Bộ Tư pháp đã chủ trì, phối hợp với Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các bộ, ngành, đoàn thể ở Trung ương tổ chức Hội thi Hòa giải viên giỏi toàn quốc lần thứ III năm 2016, lần thứ IV năm 2023. Các Hội thi đã nhận được sự tham gia của 63 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương. Ngoài việc hưởng ứng tham gia Hội thi Hòa giải viên giỏi toàn quốc lần thứ III, thứ IV do Bộ Tư pháp chủ trì tổ chức, các địa phương trên cả nước đã thường xuyên tổ chức hội thi hòa giải viên giỏi ở cả ba cấp (cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã). Hội thi đã góp phần thực hiện có hiệu quả Luật Hòa giải ở cơ sở và các văn bản hướng dẫn thi hành; nâng cao nhận thức của toàn xã hội về vị trí, vai trò và ý nghĩa của công tác hòa giải ở cơ sở; tuyên truyền, phổ biến đến đông đảo cán bộ, nhân dân các quy định của pháp luật liên quan trực tiếp đến quyền và nghĩa vụ, đời sống hàng ngày của Nhân dân. Có thể khẳng định, hòa giải ở cơ sở không chỉ là phương thức giải quyết tranh chấp ở cơ sở có hiệu quả, triệt tiêu mầm mống dẫn đến tội phạm và những bất ổn xã hội mà còn là một phương thức an dân, vận động nhân dân phát huy tinh thần đoàn kết, nâng cao niềm tin đối với chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước góp phần giữ gìn kỷ cương xã hội, tạo lập môi trường thuận lợi để xây dựng đất nước, thực hiện mục tiêu: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Bùi Như Lan, Phòng Quản lý trợ giúp pháp lý Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý