Nhằm đáp ứng yêu cầu chung của công cuộc cải cách hành chính, cải cách tư pháp và nền hành chính hiện đại, đồng thời triển khai chỉ đạo của Bộ Chính trị về công tác cải cách thủ tục hành chính (TTHC) tại Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22 tháng 12 năm 2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 71/NQ-CP ngày 01/4/2025 của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung cập nhật chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị; Nghị quyết số 214/NQ-CP ngày 23/7/2025 của Chính phủ ban hành Kế hoạch hành động của Chính phủ về thúc đẩy tạo lập dữ liệu phục vụ chuyển đổi số toàn diện; Nghị định số
121/2025/NĐ-CP ngày 11 tháng 6 năm 2025 của Chính phủ quy định về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp và các Quyết định, Kế hoạch của Bộ Tư pháp trong triển khai thực hiện các Nghị quyết của Bộ Chính trị, Chính phủ và các văn bản có liên quan đến phân cấp, phân quyền và triển khai thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, trong thời gian qua, Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý đã tích cực, chủ động tham mưu Bộ thực hiện cải cách thể chế, cải cách hành chính trong lĩnh vực trợ giúp pháp lý với những kết quả nổi bật, cụ thể:
Về Cải cách thể chế
Quán triệt các văn bản của Đảng và triển khai thực hiện các văn bản của Quốc hội,Chính phủ (Nghị quyết số 105/2025/UBTVQH15 ngày 26/9/2025 của Ủy ban thường vụ Quốc hội về Chương trình lập pháp năm 2026; Quyết định số 2352/QĐ-TTg ngày 24/10/2025 của Thủ tướng Chính phủ phân công cơ quan chủ trì soạn thảo và thời hạn trình các dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết trong Chương trình lập pháp năm 2026) và các Quyết định, Kế hoạch của Bộ (Quyết định số 3042/QĐ-BTP ngày 15/10/2025 của Bộ trưởng Bộ Tư pháp ban hành Kế hoạch xây dựng hồ sơ dự án luật), Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý được Lãnh đạo Bộ giao nhiệm vụ chủ trì, phối hợp các đơn vị thuộc Bộ xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý. Đến nay, Hồ sơ dự án Luật TGPL (sửa đổi) đã trình Chính phủ (sau khi đã xin ý kiến các thành viên Chính phủ), dự kiến sẽ trình Quốc hội thông qua vào tháng 4/2026. Việc sửa Luật tập trung vào các nội dung như: mở rộng đối tượng được TGPL, cộng tác tác viên TGPL, chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động TGPL...
Ngoài ra, Cục còn tham mưu Bộ, Hội đồng phối hợp liên ngành về TGPL trong tố tụng trung ương
xây dựng dự thảo Thông tư liên tịch sửa đổi, bổ sung Thông tư liên tịch số 10/2018/TTLT-BTP-BCA-BQP-BTC-TANDTC-VKSNDTC ngày 29/6/2018 quy định về phối hợp thực hiện trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng
vào Chương trình xây dựng VBQPPL của Bộ năm 2025. Đến nay, Thông tư liên tịch đã được các ngành thành viên ký luân phiên để ban hành.
Bên cạnh đó, đã phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ xây dựng, ban hành các văn bản có liên quan đến lĩnh vực TGPL như: Thông tư số 08/2025/TT-BTP ngày 12/6/2025 của Bộ trưởng Bộ Tư pháp quy định về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 02 cấp và phân cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp; Thông tư số 09/2025/TT-BTP ngày 16/ 6/2025 của Bộ trưởng Bộ Tư pháp hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Sở Tư pháp thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Văn phòng Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân thuộc Ủy ban nhân dân xã, phường, đặc khu trong lĩnh vực tư pháp; Thông tư số 11/2025/TT-BTP ngày 25/6/2025 của Bộ trưởng Bộ Tư pháp sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ môt số điều của các Thông tư thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp; Nghị định sửa đổi Nghị định số 82/2020/NĐ-CP ngày 15/7/2020 của Chính phủ quy định xử phạt hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp; hành chính tư pháp; hôn nhân và gia đình; thi hành án dân sự; phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã; Nghị định số 121/NĐ-CP ngày 11/6/2025 của Chính phủ quy định quy định về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp.
Về cải cách thủ tục hành chính
Trước yêu cầu đổi mới về công tác trợ giúp pháp lý, tạo khuôn khổ pháp lý cho sự phát triển hoạt động trợ giúp pháp lý theo hướng bền vững, chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, cải cách hành chính, đặc biệt là sau khi Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 được Quốc hội khóa XIV thông qua tháng 6/2017 và có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2018 thì các thủ tục hành chính trong lĩnh vực trợ giúp pháp lý cũng đã có sự nghiên cứu sửa đổi, bổ sung hoặc đơn giản hóa cho phù hợp với quy định của Luật. Thực hiện quy định tại Nghị định số 63/2010/NĐ-CP ngày 08/6/2010 của Chính phủ về kiểm soát thủ tục hành chính; Nghị định số 48/2013/NĐ-CP ngày 14 tháng 5 năm 2013 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định liên quan đến kiểm soát thủ tục hành chính và Nghị định số 92/2017/NĐ-CP ngày 7/8/2017 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định liên quan đến kiểm soát thủ tục hành chính, Thông tư số 02/TT-VPCP ngày 31/10/2017 của Văn phòng Chính phủ về hướng dẫn kiểm soát thủ tục hành chính, ngày 06/7/2018, Bộ Tư pháp đã ban hành Quyết định số 1540/QĐ-BTP về công bố thủ tục hành chính mới ban hành và được sửa đổi, bổ sung trong lĩnh vực trợ giúp pháp lý thuộc phạm vi chức năng quản lý của Bộ Tư pháp, đồng thời bãi bỏ danh mục các thủ tục hành chính trong lĩnh vực trợ giúp pháp lý được công bố tại Quyết định số 1875/QĐ-BTP ngày 05/8/2009; Quyết định số 1997/QĐ-BTP ngày 16/7/2012; Quyết định số 2258/QĐ-BTP ngày 9/9/2013 và Quyết định số 2243/QĐ-BTP ngày 24/12/2015 của Bộ trưởng Bộ Tư pháp. Tiếp theo, ngày 26/9/2018, Bộ Tư pháp đã công bố thủ tục hành chính mới ban hành và được sửa đổi, bổ sung trong lĩnh vực trợ giúp pháp lý thuộc phạm vi chức năng quản lý của Bộ Tư pháp. 12 thủ tục hành chính theo Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 và các văn bản hướng dẫn thi hành có thể chia làm 03 nhóm, cụ thể như sau:
Thứ nhất, nhóm thủ tục liên quan đến người được trợ giúp pháp lý, bao gồm 04 thủ tục sau: Yêu cầu trợ giúp pháp lý; rút yêu cầu trợ giúp pháp lý; thay đổi người thực hiện trợ giúp pháp lý; giải quyết khiếu nại về trợ giúp pháp lý;
Thứ hai, nhóm thủ tục liên quan đến người thực hiện trợ giúp pháp lý bao gồm 03 thủ tục sau: Thủ tục lựa chọn, ký hợp đồng với luật sư; thủ tục cấp thẻ Cộng tác viên trợ giúp pháp lý; cấp lại thẻ Cộng tác viên trợ giúp pháp lý.
Thứ ba, nhóm thủ tục liên quan đến tổ chức tham gia trợ giúp pháp lý bao gồm 05 thủ tục sau: Thủ tục đăng ký tham gia trợ giúp pháp lý; thủ tục thay đổi nội dung Giấy đăng ký tham gia trợ giúp pháp lý; thủ tục cấp lại Giấy đăng ký tham gia trợ giúp pháp lý; thủ tục chấm dứt đăng ký tham gia trợ giúp pháp lý; thủ tục lựa chọn, ký hợp đồng với tổ chức hành nghề luật sư, tổ chức tư vấn pháp luật.
Tuy nhiên, đáp ứng yêu cầu cải cách thủ tục hành chính trong tình hình mới, đặc biệt là sau khi Chính phủ ban hành các Nghị định về phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp, cũng như sau khi Bộ Tư pháp ban hành các Thông tư: Thông tư số 11/2025/TT-BTP; Thông tư số 08/2025/TT-BTP; Thông tư số 09/2025/TT-BTP, Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý đã tham mưu Bộ trưởng Bộ Tư pháp ban hành Quyết định số 2006/QĐ-BTP ngày 30/6/2025, về việc công bố thủ tục hành chính trong lĩnh vực trợ giúp pháp lý thuộc phạm vi chức năng quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp. Theo đó, Quyết định công bố các thủ tục hành chính được sửa đổi, bổ sung trong lĩnh vực trợ giúp pháp lý thuộc phạm vi chức năng quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp đã được công bố tại Quyết định số 172/QĐ-BTP ngày 16/02/2024.
Cùng với đó Cục đã tham mưu Bộ Tư pháp trong thực thi phương án phân cấp trong giải quyết TTHC đối với lĩnh vưc TGPL theo Quyết định số 1015/QĐ-TTg ngày 30/8/2022 của Thủ tướng Chính phủ (báo cáo số 343/BC-BTP ngày 30/6/2025). Ngày 11 tháng 7 năm 2025, Văn phòng Chính phủ có Công văn số 6430/VPCP-KSTT gửi Bộ Tư pháp, theo đó đồng ý với đề xuất của Bộ Tư pháp đưa các TTHC thuộc lĩnh vực TGPL ra khỏi phương án đã phê duyệt tại điểm 2 mục Đ Phụ lục XV ban hành kèm theo Quyết định số 1015/QĐ-TTg để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong phân cấp giải quyết thủ tục hành chính và mới đây nhất, triển khai thực hiện Nghị quyết 66.7/NQ-CP ngày 15/11/2025 của Chính phủ Quy định cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu, tham mưu Bộ trưởng Bộ Tư pháp ban hành Quyết định số 3791/QĐ-TGPL ngày 31/12/2025 công bố TTHC được sửa đổi, bổ sung trong lĩnh vực TGPL thuộc phạm vi chức năng quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp. Bên cạnh đó, Cục còn phối hợp với các đơn vị có liên quan thuộc Bộ (Văn phòng Bộ, Cục CNTT) rà soát, chuẩn hóa các TTHC trong lĩnh vực TGPL trên cổng dịch vụ công quốc gia; phối hợp xây dựng, triển khai Hệ thống thông tin giải quyết TTHC (trong đó có lĩnh vực TGPL) của Bộ Tư pháp.
Có thể nói, công tác cải cách thể chế, cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực trợ giúp pháp lý thời gian qua đã đạt nhiều kết quả tích cực, có được kết quả đó, đòi hỏi sự nỗ lực và quyết tâm không ngừng của Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý nói riêng và Bộ, ngành Tư pháp nói chung trong tiến trình hiện đại hóa nền hành chính của đất nước./.