Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Đắc Lắk (Nguồn ảnh: https://tgpl.moj.gov.vn/Pages/hoi-nhap-phat-trien.aspx?ItemID=439&l=Hoatdongcuadiaphuong)
Triển khai thực hiện hai Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về lĩnh vực TGPL
Sự chủ động trong triển khai thực hiện Chiến lược và Đề án đã được tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân tỉnh cụ thể hóa bằng việc ban hành Đề án về công tác TGPL trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2013 - 2020, Nghị quyết số 95/2013/NQ-HĐND ngày 19/7/2013 của Hội đồng nhân dân tỉnh về công tác TGPL trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2013 - 2020; Công văn số 1655-CV/TU ngày 19/5/2014 về việc tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo công tác TGPL và các văn bản để triển khai hoạt động TGPL trên địa bàn tỉnh. Bên cạnh đó, tỉnh còn cụ thể hóa các định hướng quan trọng của Đề án vào các nhiệm vụ trong Kế hoạch triển khai công tác TGPL hàng năm của Uỷ ban nhân dân tỉnh, đồng thời tổ chức các hội nghị để quán triệt các văn bản triển khai Chiến lược và Đề án.
Kiện toàn tổ chức bộ máy, huy động các nguồn lực xã hội tham gia TGPL
Giai đoạn thực hiện Chiến lược và Đề án, đội ngũ người thực hiện TGPL luôn được Uỷ ban nhân dân tỉnh quan tâm, kiện toàn (trong tổng số 22 biên chế hiện có của Trung tâm TGPL nhà nước thì số lượng Trợ giúp viên pháp lý là 14 người). Việc đào tạo và bồi dưỡng, nâng cao chất lượng đội ngũ người thực hiện TGPL thường xuyên được duy trì, theo đó, tỉnh đã tổ chức 22 lớp tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ, tăng cường năng lực TGPL cho đội ngũ thực hiện TGPL trên địa bàn tỉnh với 1.059 lượt người tham gia; đã thực hiện cử 19 viên chức làm việc tại Trung tâm tham gia khóa đào tạo nghiệp vụ Luật sư.
Cùng với việc kiện toàn, nâng cao năng lực người thực hiện TGPL, việc xã hội hóa, khuyến khích các tổ chức hành nghề luật sư tham gia TGPL cũng được đẩy mạnh. Đến năm 2024, số lượng tổ chức đăng ký tham gia TGPL là 13 tổ chức, gồm 12 tổ chức hành nghề luật sư và 01 Trung tâm Tư vấn pháp luật (chiếm tỷ lệ 50% trên tổng số tổ chức hành nghề luật sư trên địa bàn tỉnh); Số lượng tổ chức thực hiện tư vấn pháp luật trên địa bàn tỉnh: 05 tổ chức; Tổng số Luật sư ký hợp đồng thực hiện TGPL: 04 người (chiếm tỷ lệ 2,6%).
Vai trò của người thực hiện trợ giúp pháp lý trong các vụ việc TGPL
Điểm nổi bật của việc thực hiện TGPL tại tỉnh Đắk Lắk là đã tập trung vào thực hiện các vụ việc TGPL, giai đoạn từ năm 2011 - 2024, trên địa bàn tỉnh đã thực hiện được 17.855 vụ việc (trong đó, từ ngày 01/01/2018 đến ngày 31/12/2024, Trợ giúp viên pháp lý và Luật sư ký hợp đồng thực hiện TGPL đã thực hiện thành công, hiệu quả 1.332 vụ việc TGPL bằng hình thức tham gia tố tụng trên tổng số 3.553 vụ việc tham gia tố tụng đã hoàn thành
(chiếm tỷ lệ 37,4%) theo các tiêu chí do Bộ Tư pháp ban hành).
Thực hiện chỉ tiêu vụ việc tham gia tố tụng hàng năm của Trợ giúp viên pháp lý cho thấy, không có trường hợp nào không đạt chỉ tiêu theo quy định của Bộ Tư pháp (từ năm 2016 - 2024, tỷ lệ Trợ giúp viên pháp lý đạt chỉ tiêu tốt chiếm 82,4%, chỉ tiêu khá chiếm 9,2%, chỉ có 8,4% Trợ giúp viên pháp lý đạt chỉ tiêu vì các lý do khách quan như: đi học, nghỉ chế độ thai sản). Bên cạnh đó, việc đánh giá chất lượng vụ việc TGPL cũng luôn được quan tâm, sát sao thực hiện, đã lựa chọn ngẫu nhiên 81 vụ việc TGPL do Trung tâm TGPL nhà nước, tổ chức đăng ký tham gia thực hiện TGPL thực hiện để tiến hành đánh giá chất lượng, trong đó: 79/81 vụ việc được đánh giá, 02 vụ việc của Văn phòng Luật sư không thuộc đối tượng, phạm vi đánh giá, kết quả cho thấy: 76 vụ việc đạt chất lượng tốt (chiếm 96,2%), 03 vụ việc đạt chất lượng khá (chiếm 3,8%), không có vụ việc không đạt chất lượng (chiếm 0%). Đã tiến hành thẩm định 1.453 vụ việc, trong đó: 823 vụ việc đạt chất lượng tốt (chiếm 56,64%), 02 vụ việc đạt chất lượng khá (chiếm 0,14%), 616 vụ việc đạt chất lượng (chiếm 42,39%), 12 vụ việc không đạt chất lượng (vụ việc do cộng tác viên thực hiện, chiếm 0,83%). Chất lượng, hiệu quả hoạt động TGPL đã được nâng lên rõ rệt qua phản hồi của đối tượng được TGPL, đáp ứng 100% nhu cầu TGPL của người được TGPL; bảo đảm 100% vụ án khi có yêu cầu được Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư là cộng tác viên tham gia bào chữa, đại diện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho đương sự, bị can, bị cáo là người thuộc diện được TGPL.
Đẩy mạnh truyền thông về cơ sở, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin
Hoạt động truyền thông được đổi mới mạnh mẽ, tỉnh đã tổ chức 829 đợt truyền thông về TGPL, trong đó tổ chức 383 đợt tại các xã vùng sâu, vùng xa, các xã biên giới, xã nghèo…, thôn, buôn đặc biệt khó khăn thuộc các huyện trên địa bàn tỉnh với 35.064 người tham dự. Đồng thời xây dựng, cấp phát hàng ngàn tờ gấp pháp luật và tài liệu pháp luật khác về TGPL tại phòng tiếp dân của các cơ quan tố tụng và phòng Tư pháp các huyện, thị xã, thành phố theo Chương trình phối hợp liên ngành về TGPL trong hoạt động tố tụng. Việc đa dạng hóa các hoạt động truyền thông đã mang lại hiệu quả thiết thực, tạo điều kiện cho người dân dễ dàng tiếp cận chính sách về TGPL. Ngoài ra, để nâng cao chất lượng phục vụ người dân trong cải cách thủ tục hành chính, tỉnh Đắk Lắk đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong tổ chức và hoạt động TGPL. Đến nay, các tổ chức thực hiện TGPL, đặc biệt là Trung tâm TGPL nhà nước đã thực hiện cập nhật, sử dụng phần mềm thường xuyên theo quy định. Trong 12 thủ tục hành chính về lĩnh vực TGPL, có 01 thủ tục hành chính đang được thực hiện ở mức độ 2, 05 thủ tục hành chính đang được thực hiện dịch vụ công trực tuyến mức độ 3, 06 thủ tục hành chính đang được thực hiện ở mức độ 4. Bên cạnh đó, để thực hiện quản lý, điều hành các hoạt động của đơn vị một cách thống nhất, Trung tâm đã ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động (đã sử dụng phần mềm Idesk để thực hiện quản lý, điều hành văn bản trực tuyến). Đến nay, 100% viên chức thực hiện công tác TGPL trên địa bàn đã đáp ứng yêu cầu ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động TGPL.
Nhìn lại hơn 10 năm triển khai Chiến lược và Đề án, có thể nói công tác TGPL trên địa bàn tỉnh đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận, các mục tiêu, chỉ tiêu của Chiến lược và Đề án đề ra đều cơ bản hoàn thành tốt, giúp nâng cao vai trò tham mưu, hỗ trợ, điều phối, tăng cường năng lực người thực hiện TGPL, kiểm soát chất lượng TGPL,... Công tác phối hợp với các cơ quan, đơn vị khác được thực hiện thường xuyên và đồng bộ, tạo cơ sở cho việc thực hiện có hiệu quả các công việc, hoạt động TGPL tại tỉnh, được nhân dân hoan nghênh, các cơ quan, tổ chức đồng thuận, nhanh chóng đem lại các lợi ích thiết thực cho các đối tượng được thụ hưởng, nhất là đối với đồng bào dân tộc thiểu số (chiếm khoảng 1/3 dân số của tỉnh), góp phần tích cực vào quá trình thực hiện các chính sách an sinh - xã hội, bảo đảm an ninh, trật tự trên địa bàn tỉnh.
Một số khó khăn và kiến nghị
Bên cạnh những kết quả đạt trong giai đoạn triển khai Chiến lược và Đề án, công tác TGPL trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk còn một số khó khăn như:
Một là: với 49/54 dân tộc cùng sinh sống, trong đó đồng bào
dân tộc thiểu số chiếm khoảng 34,37% dân số toàn tỉnh, cư trú ở tất cả các xã, phường, thị trấn trong tỉnh. Đến cuối năm 2024, toàn tỉnh còn 34.434 hộ nghèo (chiếm tỷ lệ 6,38%), 27.651 hộ cận nghèo (chiếm tỷ lệ 5,12%), trong đó một bộ phận người dân không biết chữ, không biết tiếng phổ thông nên gây khó khăn trong công tác truyền thông, tư vấn pháp luật, tham gia tố tụng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho đối tượng thuộc diện người được TGPL.
Hai là: mặc dù hiện nay đã có nhiều chính sách thu hút sự tham gia của xã hội đối với hoạt động TGPL, tuy nhiên, đến nay trên địa bàn tỉnh chưa có phát sinh người có nhu cầu làm cộng tác viên TGPL để đăng ký tham gia hoạt động TGPL tại xã, thôn, buôn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; số lượng tổ chức đăng ký tham gia hoạt động TGPL còn khiêm tốn so với số tổ chức hoạt động tại tỉnh.
Từ thực tiễn những khó khăn đó, tỉnh Đắk Lắk kiến nghị:
Thứ nhất, nghiên cứu, sửa đổi quy định tại Luật TGPL và Nghị định số 144/2017/NĐ-CP theo hướng mở rộng diện người được TGPL để phù hợp với thực tiễn xã hội hiện nay. Đặc biệt, đề nghị xem xét bỏ quy định điều kiện “có khó khăn về tài chính” áp dụng đối với 7 nhóm đối tượng tại khoản 7 Điều 7 Luật TGPL.
Thứ hai, hội đồng phối hợp liên ngành về TGPL trong hoạt động tố tụng ở Trung ương chỉ đạo các cơ quan tố tụng của địa phương phối hợp chặt chẽ hơn nữa với Sở Tư pháp, Trung tâm TGPL nhà nước trong việc đảm bảo quyền được TGPL trong lĩnh vực dân sự, hành chính cho các đối tượng được TGPL; sửa đổi quy định của pháp luật về tố tụng dân sự, tố tụng hành chính theo hướng bắt buộc phải có sự tham gia của Trợ giúp viên pháp lý cho đối tượng được TGPL trong vụ án dân sự, hành chính như trong lĩnh vực hình sự.
Thứ ba, tiếp tục đẩy mạnh công tác truyền thông về chính sách TGPL nhằm tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức của các cấp ủy Đảng, chính quyền và các tầng lớp nhân dân về mục đích, ý nghĩa của hoạt động TGPL.
Thứ tư, tăng cường tổ chức tập huấn, nâng cao kỹ năng nghiệp vụ TGPL cho đội ngũ người thực hiện TGPL để đảm bảo đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của đối tượng hưởng chính sách TGPL, đặc biệt là trong tập huấn các lĩnh vực dân sự và hành chính.