Một số thực tiễn về công tác trợ giúp pháp lý cho người đồng bào dân tộc thiểu số tại tỉnh Lai Châu và giải pháp hoàn thiện1. Một số kết quả nổi bật về công tác trợ giúp pháp lý cho đồng bào dân tộc thiểu số tại tỉnh Lai Châu Trong năm 2025, Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Lai Châu đã thụ lý, giải quyết cho 444 vụ việc cho 444 đối tượng trong đó đối tượng thuộc diện người dân tộc thiểu số sinh sống ở vùng có điều kiện kinh tế khó khăn là 297 người là đối tượng chiếm đa số, các vụ việc yêu cầu chủ yếu ở các lĩnh vực pháp luật đất đai, tố tụng hình sự, hôn nhân gia đình. Thời gian qua, công tác tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý cho người dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Lai Châu cơ bản được tổ chức thực hiện tốt. Những cán bộ thực hiện tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý đều là những đội ngũ có trình độ, đảm bảo về kỹ năng, chuyên môn nghiệp vụ. Vì vậy, công tác tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý đã dần đi vào nề nếp, đạt được những kết quả nhất định: Các vụ việc tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý cho người dân được thực hiện kịp thời đúng quy định của pháp luật, đảm bảo quyền lợi ích hợp pháp của người đến yêu cầu; trình tự, thủ tục yêu cầu tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý luôn tạo thuận lợi cho người dân. Đồng thời trong quá trình thụ lý và giải quyết, luôn nhận được sự phối kết hợp của các cơ quan ban ngành có liên quan, đáp ứng được nhu cầu, nguyện vọng chính đáng của công dân. 2. Một số hạn chế, vướng mắc về công tác trợ giúp pháp lý cho đồng bào dân tộc thiểu số tại tỉnh Lai Châu Một là, địa bàn cư trú của đồng bào dân tộc thiểu số trong phạm vi tỉnh chủ yếu sinh sống tại vùng sâu, vùng xa, đi lại khó khăn nên người dân ít có cơ hội tiếp cận với các thông tin để nhờ tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý, nhiều người chưa biết được quyền được trợ giúp pháp lý của mình. Hai là, do tâm lý truyền thống giải quyết các sự vụ theo thói quen và phong tục, tập quán của đồng bào dân tộc thiểu số. Đây là một rào cản lớn đối với người dân khi có lợi ích bị xâm hại nhưng không được tiếp cận với hoạt động trợ giúp pháp lý. Ba là, hiệu quả công tác truyền thông còn nhiều hạn chế: Kỹ năng truyền thông và các nội dung, phương thức truyền thông đôi khi chưa thật sự phù hợp với từng nhóm đối tượng (người dân tộc, trẻ em, phụ nữ là nạn nhân bạo lực gia đình...) nên một số thông tin về trợ giúp pháp lý chưa được truyền đạt theo cách dễ nhớ, dễ hiểu, tạo ấn tượng để người dân hiểu và lưu lại thông tin về trợ giúp pháp lý để tìm đến khi cần. Thời lượng và chất lượng truyền thông trên các phương tiện thông tin đại chúng còn ít, chưa đáp ứng được yêu cầu, đặc điểm của từng nhóm dân cư, cũng như đặc thù của các vùng miền hay từng dân tộc khác nhau. Vì vậy, có tình trạng bỏ sót người thuộc diện được trợ giúp pháp lý do một bộ phận không nhỏ dân cư, đặc biệt là nhóm người nghèo, người DTTS chưa biết đến trợ giúp pháp lý. Bốn là, chất lượng và số lượng đội ngũ thực hiện tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý phát triển chưa tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ công tác tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý trong tình hình mới. Rào cản về ngôn ngữ có ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý cho đồng bào. Năm là, công tác phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị trong hoạt động tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý còn có những bất cập. Chưa có cơ chế phối hợp để huy động cho những người có điều kiện tiếp xúc hàng ngày với người dân như: cán bộ xã, phường trên địa bàn, công an xã, trưởng thôn, cán bộ hòa giải, cán bộ Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, già làng, trưởng bản, người có uy tín… để giải thích cho người dân về quyền được trợ giúp pháp lý, hướng dẫn người được trợ giúp pháp lý có nhu cầu đến tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý. Sáu là, kinh phí, cơ sở vật chất dành cho hoạt động trợ giúp pháp lý còn nhiều hạn chế. Thực tế hiện nay kinh phí nghiệp vụ trợ giúp pháp lý trên địa bàn tỉnh Lai Châu chưa được đảm bảo. Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước còn chưa được bố trí bố trí phòng riêng để phục vụ cho phiên tòa trực tuyến với điểm cầu thành phần là Trung tâm trợ giúp pháp lý do đó vẫn đang phải để chung với phòng làm việc nghiệp vụ của Trung tâm. Hoặc trụ sở liên quan đến tiếp công dân còn bố trí trên tầng cao hoặc chưa có phòng tiếp người được trợ giúp pháp lý riêng cho những nhóm đối tượng có yếu tyoos nhạy cảm như phụ nữ, trẻ em... Bảy là: Công tác kiểm tra, giám sát việc triển khai thực hiện công tác dân tộc về trợ giúp pháp lý còn hạn chế, chưa kịp thời để nắm bắt những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn để có những chính sách, giải pháp phù hợp và hiệu quả. 3. Giải pháp để nâng cao chất lượng trợ giúp pháp lý cho đồng bào dân tộc thiểu số tại tỉnh Lai Châu. Thứ nhất, tăng cường công tác thông tin, truyền thông về trợ giúp pháp lý nói chung và quyền được trợ giúp pháp lý của người dân nói riêng. Đa dạng hóa các phương thức truyền thông về trợ giúp pháp lý (qua báo, đài phát thanh, truyền hình, Internet, ứng dụng trên thiết bị di động; biên soạn tài liệu, tờ rơi, tờ gấp, xây dựng video bằng tiếng dân tộc...) phù hợp với nơi người dân sinh sống và trình độ dân trí của DTTS làm sao để cho những người dân sinh sống ở vùng sâu vùng xa, có thể tiếp cận được với thông tin về trợ giúp pháp lý. Thứ hai, cần có chính sách, kế hoạch phù hợp để giúp người dân tộc thiểu số thay đổi tư duy, tâm lý giải quyết mọi vấn đề không dựa trên quy định của pháp luật chỉ dựa theo phong tục tập quán hay tình cảm;Cần khuyến khích người dân tiếp cận các kênh thông tin hay các tổ chức trợ giúp pháp lý để nhận được những lời khuyên cũng như giải đáp các thắc mắc một cách cụ thể nhất, trách trường hợp “sự việc đã rồi”.Từ đó, giúp họ hiểu về quyền lợi của họ sẽ được trợ giúp pháp lý khi họ có vướng mắc, quyền lợi bị xâm hại. Thứ ba, đổi mới nội dung, hình thức truyền thông về trợ giúp pháp lý làm sao cho: nội dung vừa ngắn gọn, vừa xúc tích, vừa dễ hiểu phù hợp với người dân ở từng vùng, từng dân tộc, từng độ tuổi; hình thức truyền thông đa dạng, có điểm nhấn, cũng như có những bài học kinh nghiệm qua thực tế của từng vụ việc cụ thể để người dân dễ hiểu, dễ nhớ. Thứ tư, nâng cao năng lực cho người thực hiện tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý (bao gồm cả trợ giúp viên pháp lý, cộng tác viên trợ giúp pháp lý và luật sư tham gia thực hiện trợ giúp pháp lý hay đội ngũ tư vấn viên của Hội Luật Gia): Rà soát đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý, có kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng với các hình thức phù hợp đảm bảo đội ngũ thực hiện trợ giúp pháp lý có đủ trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp và hạn chế tối thiểu nhất về sự bất đồng ngôn ngữ với người dân đến yêu cầu. Thứ năm,tăng cường sự phối hợp giữa các tổ chức trợ giúp pháp lý với các cơ quan có liên quan, tạo cơ chế huy động mạnh mẽ hơn sự tham gia trợ giúp pháp lý của xã hội (cơ quan tố tụng, các cơ quan, ban ngành, đoàn thể, tổ chức chính trị - xã hội...); Thiết lập mạng lưới tại cơ sở: UBND cấp xã; công chức tư pháp, hộ tịch; tổ hòa giải;cán bộ phụ nữ; công an xã; hội nông dân; hợp tác xã; ... để tăng khả năng tiếp cận trợ giúp pháp lý của người dân, phát hiện và trợ giúp pháp lý kịp thời cho đồng bào DTTS. Nâng cao vai trò của trưởng bản, người có uy tín trong đồng bào DTTS để tham gia công tác tuyên truyền, vận động đồng bào DTTS hiểu được việc cần trợ giúp pháp lý để tăng khả năng tiếp cận trợ giúp pháp lý và tích cực tham gia các buổi trợ giúp pháp lý ở địa phương. Nâng cao vai trò người DTTS như cán bộ công chức địa phương là người DTTS, Trưởng bản, Bí thư chi bộ bản,... tham gia tại các buổi trợ giúp pháp lý để đồng bào cảm thấy yên tâm, tự tin hơn khi được trợ giúp pháp lý. Thứ sáu, nghiên cứu xây dựng phần mềm trả lời tư vấn pháp luật tự động (bằng cả tiếng DTTS) đối với những vướng mắc pháp luật đơn giản: hướng dẫn các trình tự, thủ tục khai sinh, ly hôn, kết hôn… thông qua điện thoại hoặc trực tiếp tại các máy tính được đặt tại trụ sở của tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý, nơi tiếp công dân của các cơ quan hành chính nhà nước để người dân dễ dàng tiếp cận với trợ giúp pháp lý. Thứ bảy, thiết lập và duy trì đường dây nóng về trợ giúp pháp lý (bằng cả tiếng DTTS) để người dân có thể gọi tới bất cứ khi nào nếu có tranh chấp, vướng mắc pháp luật và các cơ quan tiến hành tố tụng, đặc biệt là cơ quan điều tra, có thể thông tin sớm nhất cho tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý ngay khi thụ lý vụ việc tố tụng. Nhật Quang Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý