Nâng cao năng lực báo cáo viên pháp luật, tuyên truyền pháp luật trong lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch: Lan tỏa giá trị pháp luật tới vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núiSau 02 năm triển khai thực hiện Quyết định số 279/QĐ-TTg ngày 04/4/2024 của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tích cực tổ chức thực hiện Đề án “Nâng cao năng lực cho đội ngũ báo cáo viên pháp luật, tuyên truyền viên pháp luật thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2024 - 2030”, đạt được nhiều kết quả quan trọng, góp phần đưa pháp luật trong lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch đến gần hơn với Nhân dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.Chủ động triển khai, lồng ghép hiệu quả trong các chương trình, đề án Xác định công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) là nhiệm vụ thường xuyên, có ý nghĩa quan trọng trong xây dựng đời sống văn hóa và phát triển con người, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã chủ động triển khai Đề án 279 một cách đồng bộ, gắn với các chương trình, kế hoạch lớn của ngành. Trong đó, Bộ đã trình Thủ tướng Chính phủ ban hành nhiều văn bản quan trọng, đồng thời ban hành theo thẩm quyền các kế hoạch triển khai cụ thể như: kế hoạch thi hành Luật Phòng, chống bạo lực gia đình; chương trình xây dựng mô hình thư viện cơ sở phục vụ Nhân dân miền núi, biên giới; kế hoạch xây dựng đời sống văn hóa đồng bào dân tộc thiểu số; kế hoạch triển khai trực tiếp Đề án 279… . Việc lồng ghép công tác PBGDPL với các chương trình mục tiêu quốc gia và hoạt động chuyên ngành đã giúp nâng cao hiệu quả tuyên truyền, tạo sự thống nhất trong nhận thức và hành động, góp phần đưa pháp luật vào đời sống một cách tự nhiên, bền vững. Đội ngũ báo cáo viên pháp luật từng bước được củng cố Hiện nay, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch có 41 báo cáo viên pháp luật cấp Trung ương. Đây là lực lượng nòng cốt trong công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật của ngành, tham gia vào các hội nghị, hội thảo, hoạt động truyền thông và xây dựng chính sách. Tuy nhiên, do đặc thù hoạt động kiêm nhiệm, đội ngũ báo cáo viên pháp luật của Bộ chưa hoạt động thường xuyên mà chủ yếu thực hiện theo nhiệm vụ được phân công. Bên cạnh đó, việc thay đổi vị trí công tác của cán bộ, công chức, viên chức cũng khiến đội ngũ này có sự biến động nhất định. Dù vậy, với trình độ chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn, đội ngũ báo cáo viên pháp luật của Bộ vẫn phát huy tốt vai trò trong việc truyền tải các quy định pháp luật liên quan đến lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch đến các địa phương, cơ sở. Nâng cao năng lực gắn với yêu cầu tinh gọn bộ máy Trong bối cảnh thực hiện chủ trương tinh gọn bộ máy hành chính, việc tăng số lượng báo cáo viên pháp luật gặp nhiều khó khăn. Do đó, Bộ tập trung nâng cao chất lượng đội ngũ thông qua đào tạo, bồi dưỡng, cập nhật kiến thức pháp luật và kỹ năng tuyên truyền. Các báo cáo viên pháp luật được tham gia tập huấn về chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, kỹ năng truyền thông, cũng như các nội dung về bảo đảm an toàn thông tin mạng. Đồng thời, thường xuyên được cung cấp thông tin về các văn bản pháp luật mới, các vấn đề phát sinh trong thực tiễn quản lý ngành. Việc nâng cao năng lực theo hướng chuyên sâu, hiện đại đã giúp đội ngũ báo cáo viên pháp luật đáp ứng tốt hơn yêu cầu nhiệm vụ trong bối cảnh mới. Đổi mới hình thức tuyên truyền, đẩy mạnh chuyển đổi số Một trong những điểm nổi bật trong triển khai Đề án là việc đổi mới phương thức tuyên truyền pháp luật theo hướng đa dạng, hiện đại, phù hợp với đặc thù ngành văn hóa, thể thao và du lịch. Từ hình thức tuyên truyền truyền thống như hội nghị, hội thảo, Bộ đã chuyển mạnh sang truyền thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, các sản phẩm văn hóa như sân khấu, điện ảnh, chương trình truyền hình, báo chí và nền tảng số. Các chuyên mục truyền hình như “Góc nhìn văn hóa”, các bài viết trên báo chí, website của Bộ và các đơn vị trực thuộc đã góp phần lan tỏa thông tin pháp luật rộng rãi đến người dân. Đặc biệt, việc lồng ghép nội dung pháp luật vào các tác phẩm nghệ thuật đã giúp người dân dễ tiếp cận, dễ hiểu và dễ nhớ hơn. Huy động nguồn lực, gắn với các chương trình mục tiêu quốc gia Nguồn lực thực hiện công tác PBGDPL của Bộ chủ yếu từ ngân sách nhà nước và được lồng ghép trong các chương trình mục tiêu quốc gia. Báo cáo viên pháp luật được hưởng chế độ công tác phí, thù lao theo quy định khi tham gia giảng dạy, viết bài hoặc cung cấp thông tin pháp luật. Bên cạnh đó, Bộ đã huy động sự tham gia của các cơ quan, đơn vị, nghệ nhân, cộng tác viên trong việc tuyên truyền pháp luật, đặc biệt tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Đây là lực lượng quan trọng giúp truyền tải pháp luật phù hợp với văn hóa, phong tục tập quán của từng địa phương. Gắn tuyên truyền pháp luật với xây dựng đời sống văn hóa Một điểm nhấn đặc biệt là việc gắn công tác PBGDPL với xây dựng đời sống văn hóa cơ sở. Bộ đã triển khai nhiều mô hình văn hóa tại các địa phương như: thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội; xây dựng mô hình thư viện cơ sở; tổ chức sinh hoạt văn hóa cộng đồng… Các hoạt động này đã được triển khai tại nhiều tỉnh như An Giang, Bắc Kạn, Đắk Nông, Lào Cai, Sơn La, Thái Nguyên, Quảng Nam, Phú Thọ, Yên Bái… . Thông qua các chương trình tập huấn, đội ngũ báo cáo viên, cộng tác viên và nghệ nhân đã truyền đạt các quy định pháp luật một cách sinh động, gần gũi, góp phần nâng cao nhận thức pháp luật và xây dựng nếp sống văn hóa trong cộng đồng. Nhiều mô hình sáng tạo, hiệu quả Trong quá trình triển khai Đề án, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã xây dựng và triển khai một số mô hình hiệu quả như “Phổ biến, giáo dục pháp luật tích hợp” và “mô hình thư viện cơ sở”. Các mô hình này không chỉ hỗ trợ việc phổ biến pháp luật mà còn góp phần nâng cao chất lượng xây dựng và thực thi chính sách, đặc biệt trong việc lấy ý kiến dự thảo văn bản quy phạm pháp luật và tổ chức thi hành pháp luật. Việc kết hợp giữa tuyên truyền pháp luật với hoạt động văn hóa đã tạo nên cách tiếp cận mới, giúp pháp luật trở nên gần gũi, dễ tiếp nhận hơn đối với người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Thẳng thắn nhìn nhận khó khăn, hạn chế Bên cạnh những kết quả đạt được, việc triển khai Đề án vẫn còn nhiều khó khăn. Đội ngũ báo cáo viên pháp luật hoạt động kiêm nhiệm, chưa có cơ chế, chính sách hỗ trợ phù hợp; trình độ dân trí tại một số vùng còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả tuyên truyền. Điều kiện địa lý phức tạp, giao thông khó khăn, dân cư phân tán cũng là thách thức lớn trong việc tổ chức các hoạt động tuyên truyền tập trung. Cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin tại một số địa phương còn hạn chế, ảnh hưởng đến việc triển khai chuyển đổi số. Ngoài ra, số lượng cộng tác viên là người dân tộc thiểu số am hiểu phong tục, tập quán, thông thạo tiếng dân tộc còn ít, gây khó khăn trong việc truyền tải pháp luật phù hợp với từng cộng đồng. Định hướng hoàn thiện chính sách và nâng cao hiệu quả Để nâng cao hiệu quả thực hiện Đề án trong thời gian tới, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách đối với đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật, trong đó có chính sách hỗ trợ, khuyến khích hoạt động chuyên trách. Đồng thời, đề xuất đưa nội dung bồi dưỡng, tập huấn nâng cao năng lực đội ngũ này vào các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 – 2030, bảo đảm nguồn lực bền vững. Bộ cũng nhấn mạnh việc tiếp tục đẩy mạnh xây dựng mô hình thư viện cơ sở, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và phát triển các sản phẩm truyền thông phù hợp với đặc thù vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Lan tỏa pháp luật qua văn hóa – hướng đi bền vững Sau 02 năm triển khai, Đề án 279/QĐ-TTg trong lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch đã đạt được những kết quả tích cực, tạo chuyển biến rõ nét trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Việc gắn tuyên truyền pháp luật với hoạt động văn hóa không chỉ giúp nâng cao hiệu quả tiếp cận pháp luật mà còn góp phần xây dựng đời sống văn hóa lành mạnh, giữ gìn bản sắc dân tộc và thúc đẩy phát triển bền vững. Trong thời gian tới, với sự quan tâm của Chính phủ, sự phối hợp của các bộ, ngành và sự vào cuộc của toàn xã hội, công tác PBGDPL trong lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch sẽ tiếp tục được nâng cao, đưa pháp luật thực sự trở thành nền tảng cho sự phát triển toàn diện của con người và xã hội./. Minh Tùy Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý