Trong giai đoạn 2021–2025, cùng với việc hoàn thiện các tiêu chí kinh tế – xã hội và hạ tầng nông thôn, Nội dung thành phần số 08 của Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM) đã được triển khai đồng bộ, toàn diện, tập trung vào nâng cao chất lượng dịch vụ hành chính công, hiệu lực hoạt động của chính quyền cơ sở, thúc đẩy chuyển đổi số, xây dựng nông thôn mới thông minh, đồng thời bảo đảm và tăng cường khả năng tiếp cận pháp luật, thúc đẩy bình đẳng giới và phòng, chống bạo lực trên cơ sở giới. Đây là nội dung có ý nghĩa nền tảng, góp phần xây dựng nền quản trị nông thôn hiện đại, minh bạch, lấy người dân làm trung tâm.
Cải cách hành chính gắn với nâng cao chất lượng chính quyền cơ sở
Trong thời gian qua, nhiều địa phương đã chủ động ban hành các kế hoạch, đề án cải cách hành chính gắn với xây dựng chính quyền cơ sở vững mạnh, chuyên nghiệp. Trọng tâm là kiện toàn tổ chức bộ máy, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã; tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, điều hành và cung ứng dịch vụ công.
Các mô hình “Một cửa”, “Một cửa liên thông hiện đại” tại cấp xã tiếp tục được củng cố, từng bước chuẩn hóa quy trình giải quyết thủ tục hành chính theo hướng công khai, minh bạch, rút ngắn thời gian, giảm chi phí cho người dân và doanh nghiệp. Việc cung cấp dịch vụ công trực tuyến mức độ 3, mức độ 4 tại khu vực nông thôn được mở rộng, góp phần nâng cao mức độ hài lòng của người dân đối với hoạt động của chính quyền cơ sở. Một số địa phương đã triển khai hiệu quả mô hình “Chính quyền điện tử”, bước đầu tiến tới “Chính quyền số” ở cấp xã, thôn, tạo nền tảng quan trọng cho đổi mới phương thức quản trị địa phương trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia.
Thúc đẩy chuyển đổi số, từng bước hình thành nông thôn mới thông minh
Chuyển đổi số trong xây dựng nông thôn mới được xác định là nhiệm vụ trọng tâm của Nội dung thành phần số 08. Nhiều tỉnh, thành phố đã triển khai các hoạt động truyền thông, tập huấn nâng cao năng lực số cho cán bộ cơ sở và người dân nông thôn; thí điểm xây dựng mô hình xã NTM thông minh, xã thương mại điện tử tại các địa phương như Nam Định, Thừa Thiên Huế, Hà Nội, Hà Tĩnh, Quảng Nam, An Giang, Đồng Tháp… Bộ Nông nghiệp và Môi trường (trước đây là Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) đã phê duyệt danh mục 15 mô hình thí điểm và ban hành hướng dẫn triển khai, trong đó 09 địa phương đang tập trung triển khai thực hiện cụ thể. Việc ứng dụng công nghệ số trong sản xuất và tiêu thụ nông sản bước đầu mang lại hiệu quả tích cực, thông qua số hóa quy trình sản xuất, truy xuất nguồn gốc, sử dụng sàn thương mại điện tử, hệ thống thông tin quản lý địa phương. Những kết quả này không chỉ nâng cao hiệu quả sản xuất, tăng giá trị sản phẩm mà còn góp phần đổi mới phương thức quản lý, điều hành ở cơ sở.
Tăng cường năng lực tiếp cận pháp luật cho người dân ở nông thôn
Một trong những kết quả nổi bật của Nội dung thành phần số 08 là việc tăng cường bảo đảm khả năng tiếp cận pháp luật cho người dân nông thôn, thể hiện rõ nét qua việc thực hiện tiêu chí 18.4 về tiếp cận pháp luật. Đây là tiêu chí có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền từ cơ sở, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, phòng ngừa vi phạm và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.
Trong giai đoạn 2021–2025, công tác xây dựng xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật được các địa phương quan tâm triển khai nghiêm túc, bài bản. Tỷ lệ xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật tăng đều qua các năm, gắn với việc thực hiện tiêu chí 18 về Hệ thống chính trị và tiếp cận pháp luật trong Bộ tiêu chí quốc gia về NTM. Nhiều mô hình, cách làm hiệu quả đã được duy trì và nhân rộng như tổ hòa giải ở cơ sở, câu lạc bộ pháp luật, tổ tư vấn pháp luật cộng đồng, “Ngày Pháp luật” ở nông thôn. Hoạt động hòa giải ở cơ sở tiếp tục phát huy vai trò quan trọng trong việc giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp nhỏ ngay từ cơ sở, góp phần giữ gìn đoàn kết nội bộ, ổn định trật tự, an toàn xã hội ở khu vực nông thôn.
Hằng năm, Bộ Tư pháp và các cơ quan tư pháp địa phương đã phối hợp tổ chức hàng trăm nghìn lớp tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật; tư vấn pháp luật miễn phí cho người dân nông thôn, tập trung vào các lĩnh vực thiết thực như đất đai, hôn nhân và gia đình, khiếu nại, tố cáo, chính sách an sinh xã hội, bình đẳng giới và phòng, chống bạo lực trên cơ sở giới. Qua đó, nhận thức pháp luật của người dân từng bước được nâng lên, góp phần hạn chế vi phạm pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các nhóm yếu thế.
Việc gắn tiêu chí tiếp cận pháp luật với đánh giá chất lượng hoạt động của chính quyền cơ sở đã tạo động lực để các xã chú trọng hơn đến công tác quản lý nhà nước bằng pháp luật, nâng cao trách nhiệm giải trình và tính minh bạch trong hoạt động công vụ.
Thúc đẩy bình đẳng giới và phòng, chống bạo lực trên cơ sở giới
Cùng với cải cách hành chính và tăng cường tiếp cận pháp luật, các hoạt động thúc đẩy bình đẳng giới và phòng, chống bạo lực trên cơ sở giới tiếp tục được lồng ghép trong xây dựng NTM. Nhiều địa phương đã duy trì, nhân rộng các mô hình “Địa phương an toàn cho phụ nữ và trẻ em”, “Địa chỉ tin cậy tại cộng đồng”, góp phần hỗ trợ kịp thời các nạn nhân bị bạo lực gia đình, xâm hại.
Công tác truyền thông, tập huấn về bình đẳng giới được tổ chức sâu rộng tại cơ sở, nhất là tại các xã vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Việc lồng ghép nội dung bình đẳng giới trong các tiêu chí, chỉ tiêu của Chương trình NTM góp phần bảo đảm cơ hội tham gia và thụ hưởng công bằng cho mọi nhóm đối tượng trong quá trình phát triển nông thôn.
Những kết quả nêu trên đã góp phần tạo chuyển biến rõ nét trong nâng cao chất lượng dịch vụ hành chính công, hiệu lực hoạt động của chính quyền cơ sở, thúc đẩy chuyển đổi số và bảo đảm tiếp cận pháp luật cho người dân nông thôn. Đây là tiền đề quan trọng để tiếp tục xây dựng nền quản trị nông thôn hiện đại, minh bạch, công bằng và bền vững, đáp ứng yêu cầu phát triển nông thôn trong giai đoạn mới./.
Nguyễn Thị Tâm,
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp