Luật Tương trợ tư pháp về hình sự số 103/2025/QH15 được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 26/11/2025 tại Kỳ họp thứ 10 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026, thay thế Luật Tương trợ tư pháp số 08/2007/QH12 (được sửa đổi, bổ sung một số điều theo Luật số 81/2025/QH15).
Luật Tương trợ tư pháp về hình sự năm 2025 được ban hành trên cơ sở tiếp tục thể chế hóa quan điểm chỉ đạo của Đảng về đẩy mạnh cải cách tư pháp, tăng cường hội nhập quốc tế trong lĩnh vực tư pháp hình sự, thể chế hóa tinh thần Nghị quyết số 59-NQ/TW ngày 24/01/2025 của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới và Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 9/11/2022 Hội nghị lần thứ 6 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.
1. Các hình thức tương trợ
Các hình thức tương trợ được bổ sung trong Luật bao gồm tịch thu, trả lại, xử lý vật chứng, tài sản; chuyển giao tạm thời người đang bị tạm giam hoặc đang chấp hành án phạt tù ở nước được yêu cầu sang nước yêu cầu để hỗ trợ điều tra, cung cấp chứng cứ lấy lời khai trực tiếp, trực tuyến và các hình thức thu thập, cung cấp chứng cứ khác.
2. Cam kết bằng văn bản không truy cứ trách nhiệm hình sự, không bắt giữ hoặc áp dụng biện pháp hạn chế tự do khi yêu người cần có mặt trên lãnh thổ của nước yêu cầu
Để bảo đảm an toàn cho người cần có mặt trên lãnh thổ của nước yêu cầu, Luật quy định khi yêu cầu một người có mặt trên lãnh thổ của nước yêu cầu để hỗ trợ điều tra, cung cấp chứng cứ thì nước yêu cầu phải cam kết bằng văn bản về việc người đó sẽ không bị truy cứu trách nhiệm hình sự, không bị bắt giữ hoặc bị áp dụng bất kỳ biện pháp hạn chế tự do nào khác trên lãnh thổ của nước yêu cầu về hành vi đã thực hiện trước khi rời khỏi nước được yêu cầu.
3. Bổ sung quy định về xem xét yêu cầu liên quan đến hình phạt tử hình
Theo đó, trường hợp nước ngoài yêu cầu Việt Nam không áp dụng hình phạt tử hình hoặc không thi hành án tử hình để thực hiện yêu cầu tương trợ tư pháp về hình sự, Viện kiểm sát nhân dân tối cao chủ trì, phối hợp với các cơ quan có liên quan đưa ra thông báo không áp dụng hình phạt tử hình hoặc không thi hành án tử hình nếu người đó thuộc trường hợp không áp dụng hình phạt tử hình hoặc không thi hành án tử hình theo quy định của Bộ luật hình sự; hoặc thông báo không thi hành án tử hình sau khi có ý kiến của Chủ tịch nước.
Việc bổ sung quy định này nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thời gian qua, phù hợp với một số hiệp định tương trợ tư pháp về hình sự mà Việt Nam là thành viên.
4. Chi phí thực hiện yêu cầu tương trợ tư pháp về hình sự
Đối với trường hợp giữa Việt Nam và nước ngoài cùng là thành viên của điều ước quốc tế thì chi phí sẽ được thực hiện theo điều ước quốc tế đó.
Trường hợp giữa Việt Nam và nước ngoài không cùng là thành viên của điều ước quốc tế thì việc xác định chi phí trước hết do hai bên thỏa thuận, trường hợp hai bên không có thỏa thuận thì chi phí tương trợ tư pháp về hình sự sẽ do nước được yêu cầu chi trả, trừ 06 nhóm chi phí lớn sẽ do nước yêu cầu chi trả, bao gồm: (i) Chi phí cho việc đưa người đến hoặc đưa người đi và chi phí mà người đó có thể được hưởng trong thời gian thực hiện yêu cầu tương trợ tư pháp về hình sự; (ii) Chi phí cho người làm nhiệm vụ áp giải, dẫn giải hoặc hộ tống; (iii) Chi phí giám định; (iv) Chi phí phiên dịch, biên dịch, sao chép tài liệu; (v) Chi phí thu thập chứng cứ qua cầu truyền hình hoặc các phương tiện kỹ thuật khác và (vi) chi phí khác phát sinh mà nước được yêu cầu đề nghị nước yêu cầu chi trả.
5. Bổ sung cơ chế bảo đảm việc giải quyết vụ án hình sự nhanh chóng, kịp thời
Luật đã bổ sung cơ chế cho phép các cơ quan có thẩm quyền tại các tỉnh, thành phố có chung đường biên giới giữa Việt Nam với nước ngoài trực tiếp thực hiện tương trợ tư pháp về hình sự cho nhau trong trường hợp được quy định tại điều ước quốc tế giữa Việt Nam và nước ngoài.
Đồng thời, nhằm tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình xử lý các yêu cầu về tương trợ tư pháp về hình sự, đáp ứng yêu cầu ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, Luật quy định việc tiếp nhận, chuyển giao văn bản, tài liệu, hồ sơ liên quan đến tương trợ tư pháp về hình sự có thể được tiến hành trên môi trường điện tử theo quy định của pháp luật.
6. Về kết thúc việc yêu cầu tương trợ tư pháp về hình sự.
Trường hợp không nhận được phản hồi của nước ngoài thì Viện kiểm sát nhân dân tối cao, cơ quan lập yêu cầu và các cơ quan có liên quan thống nhất kết thúc việc yêu cầu tương trợ tư pháp về hình sự. Quy định này nhằm tháo gỡ khó khăn, bất cập trong thực tiễn khi nhiều vụ án phải tạm đình chỉ khi không nhận được kết quả tương trợ tư pháp về hình sự. Nhằm bảo đảm phù hợp trong hệ thống pháp luật, Luật đã có quy định về sửa đổi, bổ sung Bộ luật tố tụng hình sự đối với các quy định liên quan đến tạm đình chỉ khi chưa nhận được kết quả tương trợ tư pháp về hình sự.
7. Về chuyển giao tạm thời người đang bị tạm giam hoặc đang chấp hành án phạt tù tại Việt Nam sang nước ngoài để hỗ trợ điều tra, cung cấp chứng cứ
Luật đã quy định các điều kiện để chuyển giao tạm thời người đang bị tạm giam hoặc đang chấp hành án phạt tù tại Việt Nam sang nước ngoài cũng như xác định rõ trình tự, thủ tục, thẩm quyền quyết định, thi hành việc chuyển giao tạm thời được thực hiện tương tự quy định về trích xuất, áp giải người đang bị tạm giam, người đang chấp hành án phạt tù theo quy định của pháp luật về tố tụng hình sự, thi hành tạm giữ, tạm giam, thi hành án hình sự và quy định khác của pháp luật có liên quan
Viện kiểm sát nhân dân tối cao là Cơ quan trung ương của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong tương trợ tư pháp về hình sự.
Lưu Công Thành
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý