Nhiều kết quả tích cực trong công tác phối hợp giữa cơ quan Tư pháp với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức thành viên của Mặt trận và các cơ quan có liên quan trong hòa giải ở cơ sở
Qua 12 năm triển khai thực hiện Luật Hòa giải ở cơ sở, công tác hòa giải đã đi vào hoạt động thực chất hơn, hiệu quả hơn. Tính đến ngày 31/12/2025, cả nước có 83.579 tổ hòa giải được thành lập tại thôn, tổ dân phố. Đến nay, hầu hết mỗi thôn, tổ dân phố có 01 tổ hòa giải. Cả nước có 537.736 hòa giải viên, trong đó 157.212 hòa giải viên nữ, 137.327 hòa giải viên là người dân tộc thiểu số. Đây là một lực lượng hùng hậu, chưa kể các cán bộ chính quyền, đoàn thể cơ sở, cán bộ nghỉ hưu, trưởng họ, trưởng tộc… những người có uy tín trong cộng đồng dân cư không phải là hòa giải viên nhưng đã và đang tham gia tích cực vào việc hòa giải ở cơ sở.
Từ tháng 01/2014 đến tháng 12/2025, cả nước tiếp nhận 1.364.806 vụ, việc hòa giải (trung bình 136.481 vụ, việc/năm), trong đó, hòa giải thành 1.096.572/1.350.533 vụ, việc đã tiến hành hòa giải (trung bình 109.657 vụ, việc/năm), đạt tỷ lệ 81,2%. Tỷ lệ hòa giải thành ngày càng cao
[1] mang lại nhiều ý nghĩa sâu sắc. Điều này không chỉ hàn gắn những xích mích, mâu thuẫn phát sinh, mà còn tăng cường sự hiểu biết, tinh thần tương thân tương ái, đoàn kết, thắt chặt tình cảm, góp phần giữ bình yên, ổn định xã hội, giảm bớt gánh nặng cho chính quyền cơ sở, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh trật tự, an toàn xã hội các địa bàn dân cư.
Quá trình hòa giải cũng chính là quá trình tuyên truyền, vận động chính sách, pháp luật; nêu cao nhận thức, trách nhiệm, tinh thần tự nguyện, ý thức chấp hành pháp luật; gắn với lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân; tạo sự đồng thuận, giải tỏa được vướng mắc, mâu thuẫn. Đó cũng là quá trình phối hợp nhịp nhàng giữa ngành Tư pháp, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Tòa án nhân dân, các cơ quan, tổ chức với chính quyền địa phương, nhất là chính quyền cơ sở, cùng với việc quan tâm xây dựng, động viên đội ngũ hòa giải viên có uy tín, kiến thức, kinh nghiệm, nhiệt tình tham gia công tác hòa giải có hiệu quả.
Thời gian qua, công tác phối hợp giữa Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và cơ quan Tư pháp cùng cấp từ trung ương đến cơ sở đã có những chuyển biến tích cực, nhất là sau khi có Nghị quyết liên tịch số 01/2014/NQLT-CP-UBTWMTTQVN ngày 18/11/2014 của Chính phủ và Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam về hướng dẫn phối hợp thực hiện một số quy định của pháp luật về hòa giải ở cơ sở.
Ở trung ương, hằng năm, Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ban hành kế hoạch hoặc văn bản hướng dẫn công tác hòa giải ở cơ sở trong hệ thống Mặt trận; đồng thời tham gia các đoàn kiểm tra, giám sát việc thực hiện công tác hòa giải ở cơ sở do Bộ Tư pháp chủ trì. Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phối hợp với Bộ Tư pháp tổ chức các Hội thi Hòa giải viên giỏi toàn quốc lần thứ III, lần thứ IV. Trong đó, đại diện Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia Ban Tổ chức Hội thi, đại diện cấp Vụ tham gia Tổ Thư ký Hội thi.
Nhiều địa phương, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc chủ động phối hợp với cơ quan tư pháp cùng cấp thông qua việc xây dựng các văn bản phối hợp dưới các hình thức như Kế hoạch liên tịch, hướng dẫn liên tịch, chương trình phối hợp, quy chế phối hợp... trong đó đẩy mạnh việc phổ biến pháp luật về hòa giải ở cơ sở, chú trọng công tác kiểm tra, đánh giá, kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc về công tác hòa giải ngay tại cơ sở. Đối với việc bầu hòa giải viên hoặc thành lập tổ hòa giải mới, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã, Ban công tác Mặt trận tại khu dân cư luôn chủ động phối hợp với các tổ chức thành viên của Mặt trận, lựa chọn nhân sự giới thiệu bầu và thực hiện các thủ tục theo quy định của pháp luật để Ủy ban nhân dân cấp xã ra quyết định công nhận hòa giải viên.
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên Mặt trận cũng đã tạo điều kiện thuận lợi cho các thành viên, hội viên của tổ chức làm hòa giải viên hoặc tham gia trực tiếp hòa giải các mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật tại thôn, tổ dân phố nơi mình cư trú
[2]; động viên nhân dân tích cực sử dụng biện pháp hòa giải ở cơ sở như là biện pháp ưu tiên trong giải quyết tranh chấp, mâu thuẫn; gắn hoạt động hòa giải ở cơ sở với các phong trào, cuộc vận động tại cộng đồng dân cư như: Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư”, phong trào “Xây dựng nếp sống văn minh, gia đình văn hóa”, phong trào “Bảo vệ an ninh tổ quốc, trật tự an toàn xã hội”, phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh”... Việc thực hiện đã gắn kết công tác ở cơ sở với nhiệm vụ phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội của địa phương, đưa kết quả thực hiện công tác hòa giải ở cơ sở thành một tiêu chí trong đánh giá cuộc vận động, góp phần động viên, tôn vinh, nhân rộng các mô hình, điển hình về hòa giải ở cơ sở...
Một số định hướng, giải pháp tăng cường phối hợp, nâng cao hiệu quả công tác hòa giải ở cơ sở thời gian tới
Nhằm tiếp tục thể chế hoá chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước về khuyến khích, phát triển các thiết chế giải quyết tranh chấp ngoài toà án, để tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, toàn diện và thống nhất nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động và công tác phối hợp trong quản lý nhà nước về hoà giải ở cơ sở, Bộ Tư pháp - cơ quan chủ trì xây dựng dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) đã nghiên cứu xây dựng Luật sửa đổi tiếp tục đề xuất sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) và các văn bản hướng dẫn thi hành trong đó có việc xác định rõ và nâng cao trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong công tác hoà giải ở cơ sở gồm:
(i) Xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong việc tham gia công tác hoà giải ở cơ sở đặt trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp và chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, bảo đảm quyền con người, quyền công dân, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoà giải góp phần giữ gìn đoàn kết cộng đồng và ổn định trật tự xã hội, trọng tâm quy định cụ thể trách nhiệm quản lý nhà nước về hoà giải ở cơ sở; trách nhiệm của Toà án nhân dân, các bộ, cơ quan ngang bộ và Uỷ ban nhân dân các cấp trong công tác hoà giải ở cơ sở.
(ii) Bổ sung trách nhiệm của Tòa án nhân dân tối cao trong việc chỉ đạo, hướng dẫn Toà án nhân dân các cấp thực hiện thủ tục công nhận kết quả hoà giải thành ngoài tòa án; tạo điều kiện cho đội ngũ thẩm phán, các cá nhân thuộc phạm vi quản lý tham gia hỗ trợ công tác hoà giải ở cơ sở; chỉ đạo, hướng dẫn Tòa án nhân dân các cấp phối hợp với cơ quan tư pháp cùng cấp tổ chức tập huấn, bồi dưỡng kiến thức pháp luật, kỹ năng hòa giải cho đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở.
(iii) Quy định rõ trách nhiệm của Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh, Uỷ ban nhân dân cấp xã trong công tác hòa giải ở cơ sở (khi kết thúc hoạt động của Uỷ ban nhân dân cấp huyện); nhất là tăng thẩm quyền cho chính quyền cấp xã với phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.
Trên cơ sở định hướng này, cơ quan Tư pháp, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức thành viên của Mặt trận và các cơ quan có liên quan trong công tác hòa giải ở cơ sở tích cực triển khai phối hợp các hoạt động như xây dựng, củng cố, kiện toàn các Tổ hoà giải ở cơ sở; lồng ghép hoạt động hòa giải ở cơ sở trong thực hiện các phong trào, cuộc vận động ở cơ sở do Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phát động; phối hợp biên soạn tài liệu hướng dẫn nghiệp vụ, tổ chức tập huấn cho đội ngũ hòa giải viên, cán bộ làm công tác hòa giải ở cơ sở về kiến thức pháp luật, chuyên môn, nghiệp vụ hòa giải; tổ chức thi hòa giải viên giỏi; thường xuyên tiến hành sơ kết, tổng kết, kiểm tra, khen thưởng trong công tác hoà giải ở cơ sở; phối hợp tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động hoà giải ở cơ sở.../.