Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với người cao tuổi hiện chiếm khoảng 14% dân số cả nước, việc bảo đảm quyền tiếp cận công lý cho nhóm đối tượng này ngày càng được Đảng và Nhà nước quan tâm. Triển khai Quyết định số 383/QĐ-TTg ngày 21/02/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược quốc gia về người cao tuổi đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045, ngày 09/4/2026, Bộ trưởng Bộ Tư pháp đã ban hành Quyết định số 971/QĐ-BTP về Kế hoạch triển khai thực hiện chính sách trợ giúp pháp lý cho người cao tuổi thuộc diện được trợ giúp pháp lý giai đoạn 2026 – 2030.
Kế hoạch đặt ra mục tiêu là Tăng cường hiệu quả thực thi chính sách, pháp luật về trợ giúp pháp lý (TGPL) đối với người cao tuổi thuộc diện được TGPL; đẩy mạnh truyền thông nâng cao nhận thức của cộng đồng và người cao tuổi về quyền được TGPL miễn phí; đồng thời nâng cao năng lực người thực hiện TGPL, tăng cường kiểm tra, giám sát, qua đó giúp người dân nói chung và người cao tuổi nói riêng hiểu và sử dụng dịch vụ TGPL theo đúng quy định pháp luật; Mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ TGPL, bảo đảm người cao tuổi thuộc diện được TGPL được cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí kịp thời, theo đúng quy định của pháp luật; Bảo đảm chất lượng hoạt động TGPL cho người cao tuổi, đáp ứng yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người cao tuổi thuộc diện được TGPL; Tăng cường sự phối hợp giữa tổ chức thực hiện TGPL với các cơ quan tiến hành tố tụng và các cơ quan, tổ chức có liên quan, nhằm kịp thời phát hiện, giới thiệu và hỗ trợ người cao tuổi tiếp cận dịch vụ TGPL.
Việc triển khai Kế hoạch được xác định phải bảo đảm tuân thủ quy định của pháp luật về TGPL và pháp luật về người cao tuổi, đồng thời phù hợp với đặc thù của nhóm đối tượng này. Các hoạt động được thiết kế gắn với các chương trình, kế hoạch, đề án về người cao tuổi, tăng cường cơ chế phối hợp liên ngành và bảo đảm tính khả thi, hiệu quả trong điều kiện thực tiễn của từng địa phương. Đồng thời, việc lồng ghép với các hoạt động TGPL khác và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số cũng được chú trọng nhằm tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu quả triển khai.
Một trong những nội dung trọng tâm của Kế hoạch là đưa dịch vụ TGPL đến gần hơn với người cao tuổi, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn. Các hoạt động TGPL được quy định theo hướng chủ động tiếp cận, kịp thời hỗ trợ và phù hợp với nhu cầu thực tế của người cao tuổi. Song song với đó, công tác truyền thông về TGPL được đẩy mạnh với nhiều hình thức đa dạng, phù hợp với đặc điểm tâm lý, thể chất và khả năng tiếp nhận của người cao tuổi, như biên soạn tài liệu chữ in lớn, nội dung đơn giản, dễ hiểu; xây dựng các chương trình phát thanh, truyền hình, video ngắn trên nền tảng số; tổ chức truyền thông trực tiếp tại cơ sở. Các hoạt động này cũng được lồng ghép với các chương trình, đề án liên quan đến người cao tuổi và triển khai vào các dịp như Ngày truyền thống Người cao tuổi Việt Nam (06/6) và Ngày Quốc tế Người cao tuổi (01/10) hằng năm.
Cùng với đó, chuyển đổi số trong công tác TGPL là một hoạt động quan trọng. Để triển khai hoạt động này, Bộ Tư pháp duy trì và phát triển các kênh hỗ trợ như đường dây nóng, ứng dụng trên nền tảng số (điện thoại di động, trang thông tin điện tử, mạng xã hội…) nhằm tạo điều kiện thuận lợi để người cao tuổi kết nối với tổ chức thực hiện TGPL. Nhằm phục vụ công tác theo dõi, quản lý và đánh giá chất lượng dịch vụ một cách minh bạch, hiệu quả,Kế hoạch đặt mục tiêu số hóa 100% hồ sơ vụ việc TGPL trên Hệ thống thông tin TGPL.Việc hướng dẫn người cao tuổi sử dụng các hình thức hỗ trợ trực tuyến, đăng ký vụ việc điện tử cũng được chú trọng nhằmtừng bước thu hẹp khoảng cách tiếp cận công lý cho người được TGPL nói chung và người cao tuổi nói riêng trong bối cảnh chuyển đổi số.
Để cung cấp dịch vụ TGPL có chất lượng, Kế hoạch xác định nhiệm vụ nâng cao năng lực cho đội ngũ thực hiện TGPL là một trong những nội dung quan trọng cần triển khai thường xuyên, hàng năm. Theo đó, hằng năm, các cơ quan quản lý nhà nước về TGPL ở Trung ương và địa phương tổ chức các lớp bồi dưỡng, tập huấn chuyên sâu cho đội ngũ Trợ giúp viên pháp lý và người làm công tác TGPL, trong đó chú trọng kỹ năng làm việc với người cao tuổi, bao gồm kỹ năng giao tiếp, nắm bắt tâm lý và hỗ trợ các trường hợp đặc thù.
Có thể thấy rằng, việc ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện chính sách trợ giúp pháp lý cho người cao tuổi giai đoạn 2026 – 2030 không chỉ là một bước cụ thể hóa nhất quán chủ trương của Đảng và Nhà nước trong việc bảo đảm an sinh xã hội, bảo vệ quyền con người, đặc biệt đối với nhóm yếu thế như người cao tuổi thuộc diện được TGPL. Kế hoạch đã xác định rõ các nhóm hoạt động trọng tâm, từ việc đưa dịch vụ trợ giúp pháp lý đến cơ sở, đa dạng hóa phương thức truyền thông, đến thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao chất lượng đội ngũ người thực hiện TGPL. Với sự phân công trách nhiệm cụ thể, cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan từ Trung ương đến địa phương, cùng với việc bảo đảm nguồn lực thực hiện, chính sách TGPL cho người cao tuổi thuộc diện TGPL ngày càng đi vào chiều sâu, thực chất và hiệu quả hơn. Qua đó, không chỉ góp phần bảo đảm quyền được TGPL và quyền tiếp cận công lý của người cao tuổi, mà còn nâng cao nhận thức pháp luật, tăng cường khả năng tự bảo vệ của họ trong đời sống xã hội.
Lê Thị Thảo Ly
Phòng Quản lý trợ giúp pháp lý