Tăng cường trợ giúp pháp lý cho trẻ em, người chưa thành niên trước nguy cơ vi phạm pháp luậtThời gian qua, một số vụ việc liên quan đến người chưa thành niên vi phạm pháp luật diễn biến phức tạp, gây lo lắng trong dư luận. Nhiều hành vi phát sinh từ mâu thuẫn nhỏ nhưng bị kích động bởi tâm lý bốc đồng, thiếu kỹ năng kiểm soát cảm xúc, ảnh hưởng tiêu cực của mạng xã hội hoặc sự buông lỏng quản lý, giáo dục. Trong bối cảnh đó, trợ giúp pháp lý (TGPL) không chỉ là hoạt động bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp trong tố tụng mà còn là kênh hỗ trợ, định hướng để các em và gia đình hiểu đúng quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm pháp lý.Cảnh báo từ tình trạng người chưa thành niên vi phạm pháp luật Thực tế cho thấy một bộ phận người chưa thành niên[1] chưa nhận thức đầy đủ về ranh giới giữa hành vi bộc phát và hành vi vi phạm pháp luật. Một số vụ việc có yếu tố tụ tập nhóm, bạo lực học đường, sử dụng hung khí hoặc liên quan đến ma túy, để lại hậu quả đáng tiếc cho chính các em, gia đình và cộng đồng. Nguyên nhân của tình trạng này đến từ nhiều phía: sự thiếu quan tâm, đồng hành của gia đình; ảnh hưởng tiêu cực của mạng xã hội; tâm lý hiếu thắng, muốn khẳng định bản thân; thiếu kỹ năng giải quyết mâu thuẫn và hạn chế trong hiểu biết pháp luật. Không ít trường hợp, các em chỉ nhận thức rõ hậu quả pháp lý khi sự việc đã xảy ra, việc khắc phục trở nên khó khăn. Trợ giúp pháp lý – cơ chế bảo vệ đặc biệt đối với trẻ em, người chưa thành niên Theo Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, trẻ em[2] là người được trợ giúp pháp lý; người bị buộc tội từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi cũng thuộc diện được TGPL. Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là bị hại trong vụ án hình sự được TGPL khi có khó khăn về tài chính theo quy định. Đây là chính sách nhân văn nhằm bảo đảm quyền tiếp cận công lý, nhất là trong các vụ việc liên quan đến người chưa thành niên. Trong các vụ việc liên quan đến người dưới 18 tuổi, TGPL cần được tiếp cận kịp thời ngay từ giai đoạn đầu của quá trình tố tụng. Người thực hiện TGPL không chỉ bào chữa, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp mà còn giải thích quyền, nghĩa vụ, hỗ trợ gia đình lựa chọn cách ứng xử phù hợp, hạn chế tác động tiêu cực đến sự phát triển của các em. Vai trò của TGPL đối với trẻ em, người chưa thành niên thể hiện ở một số nội dung chính: Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp: Giải thích quyền, nghĩa vụ; tham gia tố tụng với tư cách người bào chữa hoặc người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp; góp phần phòng ngừa việc ép cung, nhục hình, vi phạm thủ tục tố tụng đối với người dưới 18 tuổi. Hỗ trợ ổn định tâm lý, định hướng hành vi: Phối hợp với gia đình, nhà trường và cơ quan tiến hành tố tụng để giúp các em bình tĩnh trình bày vụ việc, nhận thức hậu quả và có thái độ hợp tác, khắc phục. Tuyên truyền, giáo dục pháp luật: Thông qua tư vấn, truyền thông và từng vụ việc cụ thể, giúp trẻ em, cha mẹ hoặc người giám hộ hiểu rõ hành vi bị cấm, trách nhiệm pháp lý và phương thức tự bảo vệ. Tăng cường phối hợp, truyền thông pháp luật tại cơ sở Để quyền được TGPL đến đúng người, đúng thời điểm, cần tăng cường phối hợp giữa Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước với cơ quan tiến hành tố tụng, cơ sở giáo dục, chính quyền cấp xã và các tổ chức bảo vệ trẻ em. Việc thông tin, giới thiệu, chuyển gửi người thuộc diện được TGPL phải được thực hiện kịp thời, rõ đầu mối và dễ tiếp cận. Các hoạt động truyền thông về TGPL, phiên tòa giả định, sinh hoạt chuyên đề tại trường học và truyền thông phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) trên nền tảng số cần được triển khai thường xuyên, phù hợp với từng nhóm đối tượng. Nội dung truyền thông nên tập trung vào các vấn đề gần gũi với học sinh như bạo lực học đường, xâm hại tình dục, mua bán người, tệ nạn ma túy, an toàn trên môi trường mạng và kỹ năng tìm kiếm sự hỗ trợ. Bên cạnh đó, vẫn còn khó khăn do một bộ phận người dân chưa biết quyền được TGPL; gia đình có trẻ em, người chưa thành niên liên quan đến vụ việc pháp luật còn tâm lý e ngại, mặc cảm; việc phối hợp chuyển gửi thông tin ở một số nơi chưa thật sự kịp thời. Vì vậy, truyền thông về TGPL cần dễ hiểu, dễ nhớ và gắn với các kênh tiếp cận của trẻ em, cha mẹ, nhà trường. Giải pháp phòng ngừa từ sớm, từ xa Để hạn chế người chưa thành niên vi phạm pháp luật, TGPL cần được đặt trong tổng thể các giải pháp phòng ngừa, giáo dục và bảo vệ trẻ em. Một số giải pháp cần được chú trọng gồm: Gia đình: Cha mẹ, người chăm sóc cần quan tâm, lắng nghe, đồng hành với con; quản lý phù hợp việc sử dụng mạng xã hội; kịp thời phát hiện biểu hiện lệch chuẩn, bị lôi kéo hoặc bị bạo lực, xâm hại. Nhà trường: Tăng cường giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng kiểm soát cảm xúc, giải quyết mâu thuẫn; đổi mới PBGDPL bằng tình huống thực tế, phiên tòa giả định, sinh hoạt chuyên đề để học sinh dễ hiểu, dễ nhớ. Cơ quan TGPL và cơ quan tư pháp địa phương: Chủ động truyền thông về quyền được TGPL, đầu mối liên hệ và trình tự yêu cầu; phối hợp với cơ quan tiến hành tố tụng, cơ sở giáo dục, công an cấp xã, UBND cấp xã để phát hiện, giới thiệu vụ việc kịp thời. Cộng đồng xã hội: Không kỳ thị người chưa thành niên lầm lỗi; hỗ trợ các em sửa sai, học tập, tái hòa nhập, qua đó giảm nguy cơ tái phạm và lún sâu vào vi phạm pháp luật. Mỗi vụ việc người chưa thành niên vi phạm pháp luật là lời nhắc nhở về trách nhiệm chung trong giáo dục, bảo vệ trẻ em và xây dựng môi trường an toàn. TGPL, với vai trò bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người yếu thế, cần được thực hiện kịp thời, thân thiện, lấy lợi ích tốt nhất của trẻ em làm trọng tâm. Đầu tư cho TGPL và PBGDPL cho trẻ em không chỉ góp phần xử lý đúng đắn từng vụ việc cụ thể, mà còn giúp phòng ngừa vi phạm pháp luật, củng cố niềm tin vào công lý và xây dựng xã hội an toàn, nhân văn, phát triển bền vững. Tùng Dương Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý  [1] Khoản 1 Điều 21 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: “1. Người chưa thành niên là người chưa đủ mười tám tuổi.” [2] Điều 1 Luật Trẻ em 2016 quy định rõ: "Trẻ em là người dưới 16 tuổi".