Trong bối cảnh đổi mới quản trị dịch vụ sự nghiệp công, hoàn thiện cơ chế đánh giá chất lượng và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước, lĩnh vực trợ giúp pháp lý đang từng bước được định hướng theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, lấy người dân làm trung tâm phục vụ.
Thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm đổi mới tổ chức và hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập, nâng cao chất lượng cung ứng dịch vụ công, tăng cường trách nhiệm giải trình và hiệu quả hoạt động. Trong lĩnh vực tư pháp, Quyết định số 2069/QĐ-TTg ngày 08/12/2021 của Thủ tướng Chính phủ đã xác định “dịch vụ hỗ trợ thông tin, thực hiện trợ giúp pháp lý theo Luật Trợ giúp pháp lý” là dịch vụ sự nghiệp công thiết yếu thuộc ngành Tư pháp.
Việc xác định trợ giúp pháp lý là dịch vụ sự nghiệp công thiết yếu không chỉ khẳng định vai trò của trợ giúp pháp lý trong bảo đảm quyền con người, quyền công dân mà còn đặt ra yêu cầu phải xây dựng cơ chế quản lý chất lượng đồng bộ, minh bạch và có thể đánh giá được bằng các tiêu chí cụ thể.
Theo định hướng triển khai Quyết định số 2069/QĐ-TTg, Bộ Tư pháp đã xác định: “Dịch vụ hỗ trợ thông tin, thực hiện trợ giúp pháp lý theo Luật Trợ giúp pháp lý: Do Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước thực hiện theo phương thức giao nhiệm vụ theo Nghị định số 32/2019/NĐ-CP ngày 10/4/2019 của Chính phủ quy định giao nhiệm vụ, đặt hàng hoặc đấu thầu cung cấp sản phẩm, dịch vụ công sử dụng ngân sách nhà nước từ nguồn kinh phí chi thường xuyên hoặc hình thức khác theo quy định của pháp luật về trợ giúp pháp lý.” Đây là cơ sở quan trọng để hình thành hệ thống tiêu chí, tiêu chuẩn chất lượng đối với dịch vụ trợ giúp pháp lý sử dụng ngân sách nhà nước.
Một trong những định hướng đáng chú ý là việc xây dựng các tiêu chí đánh giá toàn diện, bao quát từ điều kiện bảo đảm hoạt động đến hiệu quả phục vụ người dân. Theo đó, chất lượng dịch vụ trợ giúp pháp lý được định hướng đánh giá trên nhiều nhóm nội dung như cơ sở vật chất, nguồn nhân lực, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và hiệu quả công việc.
Đối với điều kiện bảo đảm hoạt động, định hướng đặt ra yêu cầu các tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý phải có cơ sở vật chất phù hợp, có khu vực tiếp người được trợ giúp pháp lý bảo đảm thuận tiện, công khai và giữ bí mật thông tin khi cần thiết. Việc niêm yết lịch tiếp, nội quy tiếp công dân, danh sách người thực hiện trợ giúp pháp lý và đường dây nóng cũng được xác định là yêu cầu cần thiết nhằm tăng cường tính minh bạch và khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân.
Bên cạnh đó, chất lượng đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý tiếp tục được xác định là yếu tố trung tâm của chất lượng dịch vụ. Định hướng xây dựng tiêu chuẩn chất lượng nhấn mạnh yêu cầu về năng lực chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm công vụ và việc thường xuyên tham gia đào tạo, bồi dưỡng nâng cao kỹ năng cho đội ngũ Trợ giúp viên pháp lý và viên chức làm công tác trợ giúp pháp lý.
Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số là một nhu cầu thiết yếu trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phát phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nghị quyết chỉ đạo phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia, phát triển kinh tế - xã hội, ngăn chặn nguy cơ tụt hậu, đưa đất nước phát triển bứt phá, giàu mạnh trong kỷ nguyên mới. Trong xu hướng chuyển đổi số quốc gia, lĩnh vực trợ giúp pháp lý cũng được định hướng tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, điều hành và cung cấp dịch vụ. Việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong trợ giúp pháp lý được thực hiện đang được triển khai mạnh mẽ thông qua công tác chỉ đạo, điều hành qua hệ thống quản lý văn bản. Phần mềm quản lý trợ giúp pháp lý đã được vận hành có hiệu quả nhiều năm. Hiện nay, hệ thống thông tin trợ giúp pháp lý đã vận hành thử nghiệm với các tính năng như: Thu thập, quản lý, khai thác hiệu quả thông tin trong lĩnh vực Trợ giúp pháp lý (TGPL) nhằm kịp thời phục vụ công tác chỉ đạo điều hành của cơ quan quản lý nhà nước; tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng hoạt động TGPL, phù hợp với định hướng xây dựng Chính phủ điện tử hướng tới Chính phủ số. Nâng cao chất lượng, hiệu quả quản lý trong lĩnh vực TGPL; nâng cao hiệu quả công tác chi đạo, điều hành từ việc trích xuất dữ liệu tự động thông qua các hệ thống cơ sở dữ liệu được tạo lập tại dự án.
Nhóm tiêu chí này có thể được đánh giá trên một số tiêu chí cụ thể như: việc lưu trữ hồ sơ vụ việc vào hệ thống, các viên chức có thể sử dụng thành thạo hệ thống thông tin trợ giúp pháp lý, đường dây nóng tiếp nhận yêu cầu hỗ trợ thông tin, trợ giúp pháp lý hoạt động ổn định, các yêu cầu được tiếp nhận và hỗ trợ theo đúng quy định; việc cập nhật hồ sơ vụ việc trên hệ thống quản lý trợ giúp pháp lý, vận hành các nền tảng hỗ trợ thông tin và đường dây nóng trợ giúp pháp lý được xem là những tiêu chí quan trọng phản ánh mức độ hiện đại hóa hoạt động trợ giúp pháp lý.
Đặc biệt, định hướng xây dựng tiêu chí, tiêu chuẩn chất lượng không chỉ dừng ở việc đánh giá điều kiện hoạt động mà còn chú trọng đo lường hiệu quả thực chất của dịch vụ trợ giúp pháp lý. Các tiêu chí về tỷ lệ xử lý yêu cầu đúng hạn, chất lượng vụ việc tham gia tố tụng, mức độ hài lòng của người được trợ giúp pháp lý hay hiệu quả tham gia tố tụng được xác định là căn cứ quan trọng để đánh giá chất lượng phục vụ của các đơn vị trợ giúp pháp lý.
Việc xây dựng hệ thống tiêu chí, tiêu chuẩn chất lượng dịch vụ trợ giúp pháp lý cũng phù hợp với yêu cầu đổi mới tổ chức và hoạt động của đơn vị sự nghiệp công lập trong giai đoạn hiện nay. Theo định hướng của Bộ Tư pháp về triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp và hoàn thiện cơ chế quản lý đơn vị sự nghiệp công lập, các lĩnh vực thuộc ngành Tư pháp, trong đó có trợ giúp pháp lý, cần tăng cường cơ chế giám sát, đánh giá, kiểm định chất lượng dịch vụ công sử dụng ngân sách nhà nước.
Có thể thấy, việc hoàn thiện tiêu chí, tiêu chuẩn chất lượng dịch vụ trợ giúp pháp lý không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý mà còn tạo nền tảng cho việc quản lý theo kết quả, nâng cao trách nhiệm giải trình, sử dụng hiệu quả ngân sách nhà nước và bảo đảm ngày càng tốt hơn quyền tiếp cận công lý của người dân, đặc biệt là các nhóm yếu thế trong xã hội.
Thanh Hà
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý