Đổi mới, phát triển và nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệpNgày 10/12/2025, với 433/439 đại biểu có mặt tán thành (chiếm tỷ lệ 91,54%), Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Giáo dục nghề nghiệp số 124/2025/QH15 tạo cơ sở pháp lý đầy đủ trong đổi mới, phát triển và nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Luật có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2026 và thay thế Luật Giáo dục nghề nghiệp số 74/2014/QH13.Nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng bảo đảm đồng bộ pháp lý, nâng cao chất lượng giáo dục, Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) được Quốc hội thông qua với 09 Chương, 45 điều (giảm 34 điều so với Luật năm 2014) với nhiều nội dung mới giải quyết các “nút thắt” để thúc đẩy đổi mới giáo dục, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước và nhu cầu học tập của Nhân dân. Chuẩn hóa hệ thống giáo dục nghề nghiệp Luật đã bổ sung mô hình trung học nghề cùng cấp với trung học phổ thông để bảo đảm hệ thống giáo dục nghề nghiệp (GDNN) của Việt Nam phù hợp với chuẩn phân loại giáo dục quốc tế của UNESCO để tăng cường khả năng hội nhập với hệ thống giáo dục của nhiều quốc gia phát triển. Sự bổ sung này cũng giúp đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh nguồn nhân lực, giúp người học sau khi tốt nghiệp vừa có nền tảng trình độ học vấn phổ thông, vừa trang bị năng lực nghề nghiệp để thực hiện các công việc trong môi trường quen thuộc của ngành nghề, có khả năng ứng dụng kỹ thuật và công nghệ hiện đại, làm việc độc lập hoặc theo nhóm. Hệ thống cơ sở hoạt động GDNN được chuẩn hóa, bao gồm: cơ sở giáo dục nghề nghiệp (trường cao đẳng, trường trung cấp và trường trung học nghề) và cơ sở tham gia hoạt động GDNN (trung tâm GDNN, trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên, trung tâm giáo dục thường xuyên, trung tâm khác có chức năng hoạt động GDNN, doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở giáo dục đại học).   Quy định chuẩn cơ sở giáo dục nghề nghiệp, chuẩn chương trình đào tạo Luật quy định chuẩn cơ sở giáo dục nghề nghiệp (Điều 16) là các điều kiện bảo đảm chất lượng và chỉ số hoạt động của cơ sở giáo dục nghề nghiệp, được rà soát, cập nhật định kỳ bảo đảm tiệm cận và từng bước hội nhập chuẩn khu vực và quốc tế. Chuẩn cơ sở GDNN là cơ sở để thực hiện quy hoạch, sắp xếp mạng lưới cơ sở GDNN. Đây cũng là cơ sở để thực hiện quy hoạch, sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp; đầu tư phát triển cơ sở GDNN trọng điểm, chất lượng cao đạt chuẩn quốc tế; đánh giá, giám sát các điều kiện bảo đảm chất lượng; thực hiện trách nhiệm giải trình của các cơ sở GDNN. Luật quy định chuẩn chương trình đào tạo là những yêu cầu chung trong xây dựng và thực hiện chương trình đào tạo cấp văn bằng (Điều 17). Chuẩn chương trình đạo tạo phải bảo đảm phù hợp mục tiêu và các yêu cầu cụ thể của bậc trình độ tương ứng trong Khung trình độ quốc gia Việt Nam; thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ trong thiết kế và thực hiện chương trình đào tạo; áp dụng các phương thức tổ chức đào tạo linh hoạt, tạo điều kiện cho người học liên thông, học tập suốt đời và phải được định kỳ rà soát, đánh giá chất lượng đào tạo. Trên cơ sở chuẩn chương trình đào tạo, các cơ sở GDNN được trao quyền tự chủ trong việc biên soạn, thẩm định, lựa chọn và ban hành chương trình đào tạo, bảo đảm đáp ứng chuẩn chung và phù hợp với điều kiện thực tiễn. Việc ban hành chuẩn cơ sở GDNN, chuẩn chương trình đào tạo giúp người học và xã hội có thông tin đầy đủ, minh bạch về các chương trình để lựa chọn; đồng thời tạo động lực cho các cơ sở GDNN bổ sung điều kiện đảm bảo chất lượng. Đây cũng là căn cứ để cơ quan quản lý nhà nước kiểm tra, đánh giá và có biện pháp xử lí đối với cơ sở không đạt chuẩn. Đẩy mạnh phân quyền, phân cấp trong quản lý nhà nước trong lĩnh vực GDNN Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2025 đã thể hiện rõ tinh thần phân quyền, phân cấp trong quản lý nhà nước trong lĩnh vực GDNN, giao quyền chủ động, tự chủ nhiều hơn cho Bộ Giáo dục và Đào tạo, cấp tỉnh và cơ sở GDNN nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển hiện đại, hiệu lực, hiệu quả và phù hợp với chủ trương của Đảng và Nhà nước về đẩy mạnh phân quyền, phân cấp. Luật đã quy định cụ thể về nguyên tắc hoạt động của GDNN, nhấn mạnh bảo đảm quyền tự chủ đầy đủ, toàn diện cho các cơ sở GDNN không phụ thuộc vào mức độ tự chủ tài chính gắn với trách nhiệm giải trình; bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước, kiểm tra, giáo sát của các cơ quan có thẩm quyền (khoản 4 Điều 4). Quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp được đề cập xuyên suốt trong Luật bao gồm: tự chủ xác định số lượng tuyển sinh, phương thức tuyển sinh hằng năm (khoản 2 Điều 20); tự chủ biên soạn, thẩm định, lựa chọn và ban hành chương trình đào tạo bảo đảm đáp ứng chuẩn chương trình đào tạo (khoản 3 Điều 18); tự chủ quyết định việc quy định tổ chức bộ máy đối với phân hiệu (điểm b khoản 1 Điều 15); tự chủ tài chính, sử dụng các nguồn thu hợp pháp cho các nhiệm vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học, phát triển đội ngũ, đầu tư cơ sở vật chất và các hoạt động giáo dục nghề nghiệp khác (khoản 3 Điều 37)… Cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện đầu tư kinh doanh và thủ tục hành chính liên quan đến cơ sở GDNN Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2025 không quy định các điều kiện đầu tư mà thực hiện dẫn chiếu theo quy định của Luật Giáo dục về điều kiện thành lập, chia tách, sáp nhập, giải thể cơ sở GDNN, cho phép hoạt động, thành lập tổ chức kiểm định… Theo đó, quy định như trên đã tác động tới 100% các điều kiện đầu tư so với Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014 theo hướng cắt, giảm, đơn giản hóa, trong đó: đã bãi bỏ 33/74 thủ tục hành chính (chiếm 44,5%); 41 thủ tục hành chính được quy định tại văn bản dưới luật sẽ tạo cơ hội đơn giản hóa điều kiện, hồ sơ, thời gian thực hiện. Thúc đẩy gắn kết GDNN với doanh nghiệp Luật có nhiều quy định liên quan để thể chế hóa chủ trương của Đảng về thu hút doanh nghiệp tham gia nhiều hơn vào đào tạo nhân lực, hoàn thiện cơ chế, chính sách thúc đẩy liên kết nhà trường – doanh nghiệp, tăng cường đào tạo tại doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu của thị trường được nêu trong Nghị quyết số 68-NQ/TW và Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị. Theo đó, doanh nghiệp được xác định có vai trò đặc biệt quan trọng trong GDNN, đồng hành với Nhà nước, cơ sở hoạt động GDNN trong đào tạo nguồn nhân lực có kỹ năng nghề, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động. Doanh nghiệp trực tiếp thực hiện hoặc tham gia các hoạt động GDNN theo quy định của pháp luật. Doanh nghiệp là cơ sở thực hành, thực tập giúp người học, giảng viên, giáo viên tiếp cận công nghệ, quy trình sản xuất thực tiễn và nâng cao kỹ năng nghề nghiệp. Luật cũng quy định cụ thể chính sách của Nhà nước đối với doanh nghiệp; khuyến khích doanh nghiệp hợp tác với các cơ sở GDNN nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ, đẩy mạng chuyển đổi số, chuyển đổi xanh trong GDNN và phát triển kỹ năng nghề. Điểm mới đáng chú ý trong Luật là đã quy định về Quỹ đào tạo nhân lực của doanh nghiệp (Điều 35) để đào tạo và phát triển kỹ năng cho người lao động của doanh nghiệp; hỗ trợ người lao động của doanh nghiệp học tập, nâng cao trình độ chuyên môn; tài trợ cho cơ sở GDNN có hợp tác với doanh nghiệp theo quy định của pháp luật về doanh nghiệp và quy định của pháp luật khác có liên quan. Trần Thị Phượng Phòng Chính sách và pháp luật Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý