Hoàn thiện cơ chế trợ giúp pháp lý cho nhóm yếu thế: Điểm nhấn từ Luật Phòng, chống mua bán người (sửa đổi) và Luật Tư pháp cho người chưa thành niênTrong tiến trình hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, việc bảo đảm quyền tiếp cận công lý cho mọi công dân, đặc biệt là các nhóm yếu thế, luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm. Việc ban hành Luật Phòng, chống mua bán người (sửa đổi) và Luật Tư pháp cho người chưa thành niên đã góp phần quan trọng trong việc hoàn thiện một hành lang pháp lý theo hướng đầy đủ, đồng bộ hơn; trong đó hoạt động trợ giúp pháp lý giữ vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nạn nhân và người chưa thành niên.Một trong những điểm nổi bật của hai đạo luật là sự chuyển biến mạnh mẽ trong cách tiếp cận, từ tư duy “quản lý” sang tư duy “bảo vệ và hỗ trợ”. Luật Phòng, chống mua bán người (sửa đổi) khẳng định nguyên tắc lấy nạn nhân làm trung tâm, yêu cầu mọi hoạt động phải hướng tới việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp và hỗ trợ toàn diện cho nạn nhân. Điều này tạo nền tảng để chính sách trợ giúp pháp lý được triển khai theo hướng chủ động, kịp thời và phù hợp với nhu cầu thực tế của nạn nhân. Tương tự, Luật Tư pháp cho người chưa thành niên nhấn mạnh nguyên tắc bảo đảm lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên trong suốt quá trình giải quyết vụ việc. Các quy định về thủ tục tố tụng thân thiện, giảm thiểu tác động tiêu cực và tăng cường yếu tố giáo dục, phục hồi cho thấy pháp luật không chỉ xử lý vi phạm mà còn hướng tới sự phát triển toàn diện của người chưa thành niên. Trong bối cảnh đó, trợ giúp pháp lý trở thành cầu nối quan trọng giúp các đối tượng yếu thế tiếp cận hệ thống tư pháp một cách công bằng, hạn chế rủi ro bị xâm hại quyền lợi và bảo đảm tiếng nói của họ được lắng nghe. Luật Phòng, chống mua bán người (sửa đổi) đã cụ thể hóa quyền được trợ giúp pháp lý của nạn nhân thông qua các quy định rõ ràng và khả thi. Theo Điều 37, trợ giúp pháp lý được xác định là một trong những chế độ hỗ trợ thiết yếu dành cho nạn nhân và người đang trong quá trình xác định là nạn nhân. Việc mở rộng phạm vi đối tượng được hỗ trợ là bước tiến quan trọng, giúp bảo đảm không bỏ sót những người cần được bảo vệ. Bên cạnh đó, nội dung trợ giúp pháp lý được quy định tại Điều 41 bao gồm tư vấn pháp luật, hướng dẫn thủ tục hành chính và tham gia bảo vệ quyền lợi trong các vụ việc liên quan. Những quy định này giúp nạn nhân có thể tiếp cận đầy đủ thông tin và dịch vụ pháp lý cần thiết, từ đó nâng cao khả năng tự bảo vệ và tham gia vào quá trình tố tụng. Đặc biệt, việc sửa đổi, bổ sung Luật Trợ giúp pháp lý tại Điều 61 đã đưa nạn nhân mua bán người và người chưa thành niên vào nhóm đối tượng được trợ giúp pháp lý, qua đó tạo sự thống nhất trong hệ thống pháp luật và bảo đảm tính khả thi trong triển khai. Đối với người chưa thành niên, việc được trợ giúp pháp lý không chỉ là quyền mà còn là yếu tố bắt buộc trong nhiều trường hợp nhằm bảo đảm sự công bằng và nhân văn của quá trình tố tụng. Sự tham gia của trợ giúp viên pháp lý giúp các em hiểu rõ quyền, nghĩa vụ của mình và giảm thiểu áp lực tâm lý khi làm việc với cơ quan chức năng. Một điểm đáng chú ý của hai đạo luật là việc nhấn mạnh cơ chế phối hợp liên ngành. Luật Phòng, chống mua bán người (sửa đổi) quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan trong việc hỗ trợ nạn nhân, từ công an, tư pháp đến các cơ quan lao động - xã hội và tổ chức liên quan. Sự phối hợp này giúp hình thành một hệ thống hỗ trợ toàn diện, trong đó trợ giúp pháp lý đóng vai trò kết nối các dịch vụ khác. Đối với người chưa thành niên, việc giải quyết vụ việc không chỉ là trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng mà còn cần sự tham gia của gia đình, nhà trường và các tổ chức xã hội. Đây là cách tiếp cận toàn diện, bảo đảm rằng mọi khía cạnh về pháp lý, tâm lý và xã hội của người chưa thành niên đều được quan tâm. Để các quy định của pháp luật phát huy hiệu quả, việc nâng cao chất lượng đội ngũ thực hiện trợ giúp pháp lý là yếu tố then chốt. Nhà nước đã xác định rõ trách nhiệm trong việc đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ này, nhằm bảo đảm họ có đủ năng lực đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn. Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong trợ giúp pháp lý cũng mở ra nhiều cơ hội mới. Các nền tảng trực tuyến, hệ thống tư vấn từ xa không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn mở rộng phạm vi tiếp cận dịch vụ, đặc biệt đối với người dân ở vùng khó khăn. Có thể khẳng định, hai đạo luật đã tạo ra nền tảng pháp lý vững chắc cho việc bảo vệ quyền của các nhóm yếu thế, trong đó trợ giúp pháp lý là công cụ quan trọng để hiện thực hóa các quy định của pháp luật. Trong thời gian tới, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, tăng cường nguồn lực và nâng cao hiệu quả phối hợp để bảo đảm mọi người dân, đặc biệt là nạn nhân mua bán người và người chưa thành niên, đều được tiếp cận công lý một cách bình đẳng và nhân văn. Sự thành công trong triển khai hai đạo luật này không chỉ góp phần bảo vệ quyền con người mà còn thể hiện cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong việc xây dựng một hệ thống tư pháp hiện đại, công bằng và vì con người. Lê Trí Dũng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý