Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI: Dấu ấn hoàn thiện thể chế vì người dân, doanh nghiệpKỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã để lại dấu ấn rõ nét trong công tác lập pháp với tinh thần đổi mới, quyết liệt và bám sát thực tiễn. Quốc hội đã thông qua 09 luật và 05 nghị quyết quy phạm pháp luật nhằm kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn, thúc đẩy cải cách hành chính, nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân và tạo thêm động lực cho phát triển đất nước trong giai đoạn mới.Lấy người dân làm trung tâm của cải cách thể chế Điểm nổi bật của các luật, nghị quyết lần này là tập trung giải quyết những vấn đề gắn trực tiếp với đời sống người dân và hoạt động của doanh nghiệp. Tư duy lập pháp được thể hiện rõ theo hướng lấy người dân làm trung tâm, chú trọng cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng phục vụ nhân dân. Một trong những nội dung đáng chú ý là việc sửa đổi toàn diện Luật Hộ tịch, Luật Công chứng và sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý. Các quy định mới hướng tới đơn giản hóa thủ tục, tăng cường số hóa dữ liệu, tạo thuận lợi cho người dân trong thực hiện các thủ tục hành chính và tiếp cận dịch vụ pháp lý. Với Luật Hộ tịch (sửa đổi), điểm thay đổi căn bản nhất là việc phân quyền triệt để đăng ký hộ tịch cho Ủy ban nhân dân cấp xã, đồng thời cho phép Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã căn cứ tình hình thực tế ủy quyền ký giấy tờ hộ tịch trong một số trường hợp. Người dân sẽ không còn bị ràng buộc bởi địa giới hành chính khi thực hiện đăng ký hộ tịch, tỷ lệ đăng ký trực tuyến toàn trình được đẩy mạnh, khai thác, sử dụng dữ liệu điện tử thay thế các loại giấy tờ hộ tịch. Cơ sở dữ liệu hộ tịch cũng được nâng cấp thành cơ sở dữ liệu quốc gia, bảo đảm dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung” và kết nối liên thông với các cơ sở dữ liệu khác sẽ tạo bước chuyển quan trọng trong xây dựng chính phủ số, giúp người dân giảm kê khai, giảm giấy tờ và tiếp cận dịch vụ công thuận tiện hơn. Việc sửa đổi Luật Công chứng không chỉ nhằm hoàn thiện khung pháp lý về hoạt động công chứng mà còn hướng tới mục tiêu phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn trong bối cảnh chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính. Các quy định tại Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng tập trung đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương; thúc đẩy tạo lập dữ liệu phục vụ chuyển đổi số toàn diện, hướng tới việc xây dựng cơ sở dữ liệu công chứng dùng chung, xuyên suốt từ trung ương tới địa phương; tăng cường cải cách thủ tục hành chính và đơn giản hóa thủ tục công chứng, tạo thuận lợi cao nhất cho người dân, doanh nghiệp. Với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, điểm nổi bật là mở rộng diện người được trợ giúp pháp lý theo hướng bỏ điều kiện “có khó khăn về tài chính” đối với một số nhóm đối tượng, đồng thời bổ sung thêm một số nhóm đối tượng mới. Điều này đồng nghĩa với việc nhiều người dân hơn, đặc biệt là những người yếu thế trong xã hội sẽ được tiếp cận dịch vụ pháp lý miễn phí, được tư vấn, bào chữa và bảo vệ quyền lợi khi tham gia tố tụng hoặc giải quyết các vấn đề pháp lý trong cuộc sống. Tạo động lực phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng sống Bên cạnh cải cách hành chính và tư pháp, Quốc hội cũng thông qua nhiều chính sách kinh tế quan trọng nhằm tháo gỡ khó khăn cho sản xuất, kinh doanh và tạo thêm động lực tăng trưởng. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt được ban hành theo hướng đồng bộ, minh bạch, phù hợp thực tiễn. Chính phủ được giao quyền chủ động điều chỉnh mức ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế thu nhập cá nhân, mức doanh thu không phải chịu thuế giá trị gia tăng của hộ, cá nhân kinh doanh, mức doanh thu được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp giúp chính sách thuế bám sát biến động của nền kinh tế, giảm gánh nặng trực tiếp cho người lao động và doanh nghiệp. Cùng với đó, Nghị quyết về việc ban hành một số quy định về thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay đưa mức thuế bảo vệ môi trường đối với xăng (trừ etanol), dầu diezel, dầu hoả, dầu mazut và nhiên liệu bay là 0 đồng/lít; thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng các loại là 0%; xăng, dầu diezel, dầu hoả, dầu mazut và nhiên liệu bay thuộc đối tượng không phải kê khai, tính nộp thuế giá trị gia tăng nhưng được khấu trừ thuế giá trị gia tăng đầu vào. Quy định này góp phần kiềm chế lạm phát, hỗ trợ người tiêu dùng và doanh nghiệp vận tải trong bối cảnh giá năng lượng thế giới còn nhiều biến động. Luật Thủ đô (sửa đổi) tạo nền tảng pháp lý đặc thù để Hà Nội chủ động quyết định các vấn đề phát triển trên nhiều lĩnh vực: Hạ tầng giao thông, đô thị, y tế, giáo dục, khoa học công nghệ và thu hút đầu tư... Người dân Thủ đô sẽ được thụ hưởng trực tiếp từ những cải thiện về chất lượng dịch vụ công, môi trường sống và quản trị đô thị hiệu quả hơn. Trong lĩnh vực văn hóa - xã hội, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) cắt giảm, bãi bỏ 50/103 thủ tục hành chính, tăng tính công khai, minh bạch, tạo thuận lợi hơn cho tổ chức, cá nhân trong quá trình thực hiện. Đồng thời, Luật tăng cường phân quyền, phân cấp cho địa phương trong quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo nhằm nâng cao tính chủ động của chính quyền các cấp và bảo đảm tốt hơn quyền tự do tín ngưỡng của người dân. Nghị quyết về phát triển văn hóa Việt Nam mở ra cơ chế huy động và sử dụng nguồn lực xã hội cho phát triển văn hóa, đồng thời, có nhiều chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài trong lĩnh vực văn hoá, nghệ thuật để tạo đột phá phát triển, đưa văn hóa từng bước trở thành ngành tạo ra giá trị kinh tế, đồng thời nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân trong giai đoạn mới. Tháo gỡ vướng mắc từ thực tiễn Một điểm đáng chú ý tại Kỳ họp thứ Nhất là nhiều nghị quyết được ban hành theo hướng tháo gỡ trực tiếp những khó khăn, vướng mắc đang tồn tại trong thực tiễn. Với Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, tạo hành lang pháp lý rõ ràng để giải quyết dứt điểm những tồn đọng kéo dài nhiều năm, khơi thông nguồn lực đất đai, tháo gỡ vướng mắc cho các dự án tồn đọng trên cả nước. Nghị quyết về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế giúp Việt Nam chủ động hơn trong nhận diện và kiểm soát rủi ro pháp lý, tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước, củng cố uy tín và tạo môi trường đầu tư minh bạch, ổn định trong bối cảnh đất nước hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng. Nghị quyết về việc thí điểm thực hiện chế định luật sư công đã kịp thời thể chế hóa Kết luận số 23-KL/TW ngày 07/4/2026 của Bộ Chính trị về Đề án “Nghiên cứu xây dựng chế định luật sư công trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay” và Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật. Đây là bước đi quan trọng trong cải cách tư pháp, góp phần nâng cao năng lực pháp lý của bộ máy nhà nước, tăng cường kiểm soát rủi ro pháp lý, bảo vệ lợi ích của Nhà nước trong các quan hệ pháp lý, từ đó xây dựng môi trường pháp lý minh bạch, ổn định, phục vụ tốt hơn lợi ích của người dân, doanh nghiệp. Kết quả lập pháp tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI không chỉ tạo dấu ấn mở đầu nhiệm kỳ mà còn thể hiện rõ tinh thần đổi mới, yêu cầu xây dựng pháp luật bám sát thực tiễn, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Những đạo luật, nghị quyết được thông qua sẽ từng bước tạo ra những chuyển biến tích cực trong quản lý nhà nước, cải cách hành chính, phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân. Nguyễn Thị Vinh Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và trợ giúp pháp lý