Trên cơ sở ý kiến của các thành viên Chính phủ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, ngày 06/01/2025, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc đã làm việc với Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý chỉ đạo việc nghiên cứu tiếp thu, hoàn thiện dự án Luật.
Tại buổi làm việc, ông Cù Thu Anh, Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý đã báo cáo về kết quả lấy ý kiến của thành viên Chính phủ về hồ sơ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý. Nội dung được lấy ý kiến gồm: (i) Việc mở rộng diện người được trợ giúp pháp lý có 02 phương án: Phương án 1: mở rộng diện người được TGPL cho toàn bộ người cận nghèo, người đang được hưởng trợ cấp xã hội hàng tháng (không chỉ giới hạn ở người bị buộc tội thuộc hộ cận nghèo và các đối tượng theo khoản 7 Điều 7 Luật TPGL năm 2017); người có khó khăn về tài chính do gặp thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn, mất mùa, sự kiện bất khả kháng, tình trạng khẩn cấp theo quy định của pháp luật; người dân tộc thiểu số rất ít người; người bị thiệt hại theo quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Đồng thời, sửa đổi một số nhóm người không cần chứng minh điều kiện có khó khăn về tài chính bao gồm: người khuyết tật; cha đẻ, mẹ đẻ, vợ, chồng, con của liệt sĩ và người có công nuôi dưỡng khi liệt sĩ còn nhỏ; người nhiễm chất độc da cam. Phương án 2: chỉ sửa đổi một số nhóm người không yêu cầu chứng minh điều kiện có khó khăn về tài chính bao gồm: người khuyết tật; cha đẻ, mẹ đẻ, vợ, chồng, con của liệt sĩ và người có công nuôi dưỡng khi liệt sĩ còn nhỏ; người nhiễm chất độc da cam; bổ sung người dân tộc thiểu số thuộc dân tộc thiểu số rất ít người, người dân tộc thiểu số có khó khăn về tài chính; (ii) Về lĩnh vực trợ giúp pháp lý có 02 phương án: Phương án 1: bỏ quy định hạn chế lĩnh vực trợ giúp pháp lý tại khoản 1 Điều 27 Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, không hạn chế lĩnh vực kinh doanh, thương mại, Phương án 2: giữ nguyên như quy định hiện nay.
Đến ngày 05/01/2025, đã có 27/27 thành viên Chính phủ có ý kiến, cụ thể như sau:
Về việc mở rộng diện người được TGPL: có 26/27 thành viên Chính phủ đồng ý phương án 1, 01/27 thành viên Chính phủ đồng ý phương án 2.
Về lĩnh vực trợ giúp pháp lý: có 25/27 thành viên Chính phủ đồng ý phương án 1, 02/27 thành viên Chính phủ đồng ý phương án 2
Ngoài ra, 01 thành viên Chính phủ có ý kiến về cộng tác viên trợ giúp pháp lý như sau: Trong bối cảnh hiện nay đang xây dựng nền tư pháp hiện đại, chuyên nghiệp, đề nghị không bổ sung quy định cộng tác viên trợ giúp pháp lý tham gia tố tụng với tư cách người bào chữa hoặc người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người được trợ giúp pháp lý. Cộng tác viên được tham gia tố tụng trong trường hợp là luật sư, đáp ứng đủ điều kiện theo quy định Bộ luật Tố tụng hình sự và Luật Trợ giúp pháp lý.
Đại diện Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý đã báo cáo Lãnh đạo Bộ về kết quả nghiên cứu ý kiến của các thành viên Chính phủ và đề xuất về cộng tác viên trợ giúp pháp lý như sau: (1) Mở rộng diện người có thể trở thành cộng tác viên bao gồm: (i) trợ giúp viên pháp lý; thẩm phán, thẩm tra viên ngành Tòa án; kiểm sát viên, kiểm tra viên ngành kiểm sát; điều tra viên; chấp hành viên, thẩm tra viên thi hành án dân sự; chuyên viên làm công tác pháp luật tại các cơ quan nhà nước đã về hưu; (ii) viên chức có bằng cử nhân luật và có kinh nghiệm làm công tác pháp luật từ 5 năm trở lên. (2) Về địa bàn sử dụng cộng tác viên TGPL: không giới hạn ở vùng có điều kiện kinh tế, xã hội đặc biệt khó khăn. (3) Về hình thức TGPL: Cộng tác viên TGPL được thực hiện theo hình thức tư vấn pháp luật và đại diện ngoài tố tụng.
Về lĩnh vực kinh doanh, thương mại, Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý nhận thấy hoạt động kinh doanh, thương mại có thể rất phức tạp, có thể gồm cả những dự án đầu tư, kinh doanh lớn của người được trợ giúp pháp lý (diện người được trợ giúp pháp lý đã được mở rộng thêm trong dự thảo Luật, không chỉ là những người có khó khăn không đủ khả năng chi trả dịch vụ pháp lý có thu mà còn cả các nhóm khác như thân nhân của người có công với cách mạng, người khuyết tật, người nhiễm chất độc da cam, người nước ngoài theo quy định của Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên). Vì vậy, có thể nghiên cứu theo hướng giới hạn lại lĩnh vực này.
Định hướng của Bộ trưởng Bộ Tư pháp
Sau khi nghe báo cáo, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh đã đưa ra những định hướng cụ thể về từng vấn đề.
Về vai trò của cộng tác viên, Bộ trưởng nhất trí phương án cộng tác viên trợ giúp pháp lý được thực hiện theo hình thức tư vấn pháp luật và đại diện ngoài tố tụng. Bộ trưởng cũng nhấn mạnh điều kiện, tiêu chuẩn của cộng tác viên trợ giúp pháp lý cần bảo đảm chất lượng chuyên môn và tính chuyên nghiệp. Theo đó, cộng tác viên trợ giúp pháp lý phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện chuyên môn tương ứng. Trường hợp là viên chức thì cần có điều kiện đi kèm để đảm bảo khi tham gia trợ giúp pháp lý không xung đột lợi ích với các bên, chẳng hạn như: cần được cơ quan quản lý viên chức đồng ý cho phép tham gia trợ giúp pháp lý…
Về lĩnh vực kinh doanh, thương mại, Bộ trưởng nhất trí với phương án không mở rộng lĩnh vực kinh doanh, thương mại. Phát biểu kết luận cuộc họp, Bộ trưởng đề nghị Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu có chọn lọc các ý kiến đóng góp của các thành viên Chính phủ, bảo đảm sự tương thích với hệ thống pháp luật hiện hành, tính khả thi trong tổ chức thực hiện và hiệu quả quản lý nhà nước. Trên cơ sở đó, hoàn thiện phương án đề xuất và thực hiện các trình tự, thủ tục theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật./.
Phòng Quản lý trợ giúp pháp lý