Ngày 10/12/2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã chính thức thông qua Luật Thương mại điện tử (TMĐT), một cột mốc quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật nhằm thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế số tại Việt Nam. Với bố cục chặt chẽ gồm 07 chương và 41 điều, Luật TMĐT có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2026. Việc ban hành Luật TMĐT đã tạo ra một khung khổ pháp lý cấp cao, đủ hiệu lực để điều chỉnh những vấn đề đa ngành và phức tạp của thị trường trực tuyến hiện nay.
Sự cấp thiết của một đạo luật chuyên biệt cho thương mại điện tử
Thương mại điện tử tại Việt Nam đã có những bước tiến thần tốc với tốc độ tăng trưởng trung bình đạt từ 20% đến 30% mỗi năm, đóng góp tới 11% tổng doanh thu bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng cả nước vào năm 2025. Tuy nhiên, các hoạt động này từ trước đến nay chủ yếu được điều chỉnh bởi các văn bản cấp Nghị định, vốn đã bộc lộ nhiều hạn chế về hiệu lực pháp lý và chưa bao quát được các mô hình kinh doanh mới phát sinh. Thực tiễn cho thấy công tác quản lý đang gặp nhiều thách thức trước sự xuất hiện của các hình thức như livestream bán hàng, khó khăn trong việc định danh người bán để xử lý hàng giả, hàng kém chất lượng, cũng như những phức tạp của dòng chảy hàng hóa xuyên biên giới. Do đó, việc xây dựng một đạo luật riêng biệt là yêu cầu khách quan và cấp thiết để thể chế hóa các chủ trương của Đảng và Nhà nước, đồng thời bảo vệ lợi ích chính đáng của cả doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Định vị pháp lý và quản lý các mô hình kinh doanh mới
Một trong những điểm mới nổi bật nhất của Luật TMĐT là việc lần đầu tiên định vị pháp lý rõ ràng cho 04 loại hình nền tảng bao gồm nền tảng kinh doanh trực tiếp, nền tảng trung gian, mạng xã hội hoạt động TMĐT và nền tảng tích hợp. Việc phân loại cụ thể này đóng vai trò là cơ sở quan trọng để xác định chính xác trách nhiệm pháp lý tương ứng với vai trò và mức độ can thiệp của từng chủ thể trong giao dịch. Đặc biệt, luật đã lấp đầy khoảng trống pháp lý đối với hoạt động livestream bán hàng và tiếp thị liên kết bằng cách yêu cầu chủ quản nền tảng phải xác thực điện tử danh tính người thực hiện, lưu trữ dữ liệu hình ảnh, âm thanh và thiết lập cơ chế giải quyết khiếu nại kịp thời. Người thực hiện livestream cũng bị ràng buộc trách nhiệm không được cung cấp thông tin gian dối gây nhầm lẫn về chất lượng hàng hóa cho người mua.
Siết chặt quản lý xuyên biên giới và bảo vệ người tiêu dùng
Luật TMĐT tăng cường đáng kể hiệu quả quản lý đối với các hoạt động có yếu tố nước ngoài bằng quy định yêu cầu các nền tảng sử dụng tiếng Việt, tên miền quốc gia hoặc đạt ngưỡng giao dịch nhất định phải có hiện diện pháp lý tại Việt Nam thông qua việc thành lập pháp nhân hoặc chỉ định đại diện ủy quyền. Đối với các nền tảng nước ngoài không có hiện diện tại chỗ, luật quy định nghĩa vụ ký quỹ tại ngân hàng để bảo đảm khả năng bồi thường cho người tiêu dùng và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính với Nhà nước.
Luật đã định vị pháp lý rõ ràng các mô hình nền tảng TMĐT. Luật phân loại cụ thể 4 loại hình nền tảng, bao gồm: Nền tảng TMĐT kinh doanh trực tiếp; nền tảng TMĐT trung gian; mạng xã hội hoạt động TMĐT và nền tảng TMĐT tích hợp. Việc phân loại này là cơ sở quan trọng để xác định chính xác trách nhiệm pháp lý tương ứng của từng chủ thể, phù hợp với vai trò và mức độ can thiệp trong giao dịch.
Để nâng cao niềm tin trên môi trường số, người bán chỉ được phép hoạt động sau khi đã được xác thực danh tính điện tử, đồng thời các nền tảng phải công khai minh bạch các tiêu chí của thuật toán ưu tiên hiển thị hàng hóa và chính sách bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia, cũng như các tiêu chí chính của thuật toán ưu tiên hiển thị hàng hóa. Người bán chỉ được phép hoạt động sau khi đã được xác thực danh tính điện tử, góp phần nâng cao niềm tin và mức độ an toàn cho người tiêu dùng.
Cùng với đó, Luật bổ sung quy định về livestream bán hàng và tiếp thị liên kết. Đây là các nội dung hoàn toàn mới nhằm lấp đầy khoảng trống pháp lý. Theo đó, chủ quản nền tảng có trách nhiệm xác thực điện tử danh tính người livestream, thiết lập cơ chế tiếp nhận và giải quyết phản ánh, khiếu nại trong suốt quá trình livestream và lưu trữ dữ liệu hình ảnh, âm thanh theo quy định. Người livestream không được cung cấp thông tin gian dối hoặc gây nhầm lẫn về chất lượng, công dụng hàng hóa. Đối với hoạt động tiếp thị liên kết, tổ chức cung cấp dịch vụ phải xác thực danh tính người tiếp thị và có trách nhiệm ngăn chặn các liên kết đến hàng hóa, dịch vụ vi phạm pháp luật.
Hướng tới hệ sinh thái số bền vững và bao trùm
Luật không chỉ tập trung vào quản lý mà còn chú trọng hoàn thiện hệ sinh thái dịch vụ hỗ trợ từ hạ tầng kỹ thuật, thanh toán đến logistics và chứng thực hợp đồng điện tử nhằm bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin. Đáng chú ý, đây là lần đầu tiên chính sách phát triển TMĐT xanh được đưa vào luật với các chính sách khuyến khích bao bì thân thiện môi trường và tối ưu hóa vận chuyển để giảm phát thải. Để bảo đảm tính bao trùm, Nhà nước cũng ban hành các chính sách hỗ trợ đặc thù về hạ tầng, đào tạo và thủ tục hành chính cho hộ kinh doanh, cá nhân khởi nghiệp sáng tạo, người khuyết tật và đồng bào dân tộc thiểu số tại các vùng khó khăn, giúp mọi tầng lớp xã hội đều có cơ hội tham gia và thụ hưởng lợi ích từ thương mại điện tử.
Vi Sa
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý